به دور لاله قدح گیر و بی‌ریا می‌باش-همراه با معنی و تفسیر

به دور لاله قدح گیر و بی‌ریا می‌باش

---

حافظ-غزل شماره 274

 

به دور لاله قدح گیر و بی‌ریا می‌باش

به بوی گل نفسی همدم صبا می‌باش

نگویمت که همه ساله می پرستی کن

سه ماه می خور و نه ماه پارسا می‌باش

چو پیر سالک عشقت به می حواله کند

بنوش و منتظر رحمت خدا می‌باش

گرت هواست که چون جم به سرّ غیب رسی

بیا و همدم جام جهان نما می‌باش

چو غنچه گر چه فروبستگی ست کار جهان

تو همچو باد بهاری گره گشا می‌باش

وفا مجوی ز کس ور سخن نمی‌شنوی

به هرزه طالب سیمرغ و کیمیا می‌باش

مرید طاعت بیگانگان مشو حافظ

ولی معاشر رندان پارسا می‌باش

 

---

معنی بیت های شعر

۱. به دور لاله قدح گیر و بی‌ریا می‌باش / به بوی گل نفسی همدم صبا می‌باش:
حافظ به خواننده توصیه می‌کند که جام شراب را بگیرد و بی‌ریا باشد. همچنین، با بوی گل و همدمی با باد صبا (باد ملایم) آرامش یابد.

۲. نگویمت که همه ساله می پرستی کن / سه ماه می خور و نه ماه پارسا می‌باش:
حافظ می‌گوید که به خواننده توصیه نمی‌کند که همه‌ی سال شراب بنوشد، بلکه سه ماه شراب بنوشد و نه ماه پارسا باشد.

۳. چو پیر سالک عشقت به می حواله کند / بنوش و منتظر رحمت خدا می‌باش:
حافظ می‌گوید که اگر پیر سالک عشق، شراب را به تو پیشنهاد کرد، بنوش و منتظر رحمت خداوند باش.

۴. گرت هواست که چون جم به سرّ غیب رسی / بیا و همدم جام جهان نما می‌باش:
حافظ می‌گوید که اگر می‌خواهی مانند جم (نماد حکمت) به اسرار غیب برسی، بیا و همدم جام جهان‌نما (شراب) باش.

۵. چو غنچه گر چه فروبستگی ست کار جهان / تو همچو باد بهاری گره گشا می‌باش:
حافظ می‌گوید که هرچند کار جهان مانند غنچه بسته است، تو مانند باد بهاری باش و گره‌ها را بگشا.

۶. وفا مجوی ز کس ور سخن نمی‌شنوی / به هرزه طالب سیمرغ و کیمیا می‌باش:
حافظ می‌گوید که از کسی وفا مجوی، اگر سخن نمی‌شنوی. به جای آن، به دنبال سیمرغ و کیمیا (نمادهای دست‌نیافتنی) باش.

۷. مرید طاعت بیگانگان مشو حافظ / ولی معاشر رندان پارسا می‌باش:
حافظ به خود (حافظ) می‌گوید که مرید طاعت بیگانگان نشو، بلکه با رندان پارسا (عاشقان پاک‌دل) معاشرت کن.

---

تفسیر کامل شعر

این شعر حافظ در قالب توصیه‌های حکیمانه و عارفانه بیان شده است. او در این ابیات مخاطب خود را به می‌گساری نمادین و رهایی از تظاهر و ریا دعوت می‌کند، اما در کنار آن، تعادل و میانه‌روی را نیز توصیه می‌کند. حافظ می‌گوید که سه ماه از سال را به شادی و می‌نوشی بگذران، اما نه ماه دیگر را به پارسایی و عبادت اختصاص بده. او از مخاطب خود می‌خواهد که در مسیر زندگی، مانند پیر سالک عشق، از مواهب دنیوی مانند شراب بهره ببرد، اما همیشه منتظر رحمت خداوند باشد.

حافظ همچنین تأکید می‌کند که برای رسیدن به اسرار غیب، باید همدم جام جهان‌نما (نماد آگاهی و معرفت) شد و مانند باد بهاری، گره‌های زندگی را گشود. او هشدار می‌دهد که از دیگران وفا و صداقت انتظار نداشته باش، زیرا جست‌و‌جوی سیمرغ و کیمیا (نماد آرزوهای دست‌نیافتنی) بی‌فایده است.

در پایان، حافظ مخاطب خود را از پیروی کورکورانه از دیگران برحذر می‌دارد و توصیه می‌کند که به جای تقلید از ظاهرپردازان، با رندان پارسا (کسانی که در ظاهر رند و در باطن پارسا هستند) هم‌نشینی کن. این شعر ترکیبی از عرفان، واقع‌بینی و توصیه به تعادل در زندگی است.

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.