رواق منظر چشم من آشیانه ی توست
حافظ-غزل شماره 34
رواق منظر چشم من آشیانه ی توست
کرم نما و فرود آ که خانه خانه ی توست
به لطف خال و خط از عارفان ربودی دل
لطیفه‌های عجب زیر دام و دانه ی توست
دلت به وصل گل ای بلبل صبا خوش باد
که در چمن همه گلبانگ عاشقانه ی توست
علاج ضعف دل ما به لب حوالت کن
که این مفرّح یاقوت در خزانه ی توست
به تن مقصّرم از دولت ملازمتت
ولی خلاصه ی جان خاک آستانه ی توست
من آن نی ام که دهم نقد دل به هر شوخی
درِ خزانه به مهر تو و نشانه ی توست
تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرین کار
که توسنی چو فلک رام تازیانه ی توست
چه جای من که بلغزد سپهر شعبده باز
از این حیل که در انبانه ی بهانه ی توست
سرود مجلست اکنون فلک به رقص آرد
که شعر حافظ شیرین سخن ترانه ی توست
معنی بیت های نخستین
۱. رواق منظر چشم من آشیانه ی توست / کرم نما و فرود آ که خانه خانه ی توست:
سایه‌بان چشمان من، آشیانه‌ی توست. لطف کن و فرود بیا، چرا که این خانه، خانه‌ی توست. حافظ در این بیت معشوق را به مهرورزی دعوت می‌کند و می‌گوید وجودش همیشه پذیرای اوست.
۲. به لطف خال و خط از عارفان ربودی دل / لطیفه‌های عجب زیر دام و دانه ی توست:
با زیبایی خال و خطت، دل عارفان را ربوده‌ای. چه شگردهای شگفت‌انگیزی در دام و طعمه‌های تو نهفته است! این بیت اشاره به جذابیت بی‌نظیر معشوق دارد که حتی خردمندان را نیز فریفته می‌کند.
۳. دلت به وصل گل ای بلبل صبا خوش باد / که در چمن همه گلبانگ عاشقانه ی توست:
ای بلبل باد صبا، دلت به وصال گل شاد باد، چرا که تمام چمن از نغمه‌های عاشقانه‌ی تو پر است. حافظ در این بیت، معشوق را به بلبل تشبیه می‌کند که با عشق خود جهان را زنده نگه می‌دارد.
۴. علاج ضعف دل ما به لب حوالت کن / که این مفرّح یاقوت در خزانه ی توست:
درمان ناتوانی دل ما را به لب خود واگذار، چرا که این شفابخش یاقوت‌گونه در گنجینه‌ی توست. این بیت بیانگر آن است که نجات بخش دلِ عاشق، تنها لطف معشوق است.
۵. به تن مقصّرم از دولت ملازمتت / ولی خلاصه ی جان خاک آستانه ی توست:
اگرچه به ظاهر از همراهی تو نالانم، اما حقیقت جانم، خاک آستان توست. حافظ در این بیت نشان می‌دهد که حتی شکایتش نیز نشانه‌ی عشق و وابستگی به معشوق است.
معنی بیت های پایانی
۶. من آن نی ام که دهم نقد دل به هر شوخی / درِ خزانه به مهر تو و نشانه ی توست:
من آن نی نیستم که دل را به هر شوخی بسپارم. درِ گنجینه‌ی قلبم تنها با مهر تو گشوده می‌شود و نشانِ تو را دارد. این بیت تأکید بر وفاداری بی‌چشم‌داشت شاعر به معشوق است.
۷. تو خود چه لعبتی ای شهسوار شیرین کار / که توسنی چو فلک رام تازیانه ی توست:
تو چه موجود شگفت‌انگیزی هستی، ای سوار چیره‌دست! حتی گردن‌کشی مانند فلک نیز در برابر تازیانه‌ی تو رام می‌شود. حافظ در این بیت به قدرت بی‌همتای معشوق اشاره می‌کند.
۸. چه جای من که بلغزد سپهر شعبده باز / از این حیل که در انبانه ی بهانه ی توست:
من که جای خود دارم، حتی آسمانِ حیله‌گر نیز از این نیرنگ‌هایی که در کیسه‌ی بهانه‌های توست، می‌لغزد. این بیت نشان‌دهنده‌ی مهارت معشوق در جذب و فریب حتی نیروهای ماورایی است.
۹. سرود مجلست اکنون فلک به رقص آرد / که شعر حافظ شیرین سخن ترانه ی توست:
اکنون آهنگ مجلس تو، فلک را به رقص درمی‌آورد، چرا که شعر حافظ، ترانه‌ی شیرینِ توست. این بیت بیانگر آن است که اشعار حافظ، بازتابی از جمال و کمال معشوق است.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.