ورود / عضویت



پادشهی رفت به عزم شکار همراه با معنی و تفسیر

پادشهی رفت به عزم شکار — (همراه با معنی و تفسیر)

پادشهی رفت به عزم شکار



ایرج میرزا – مثنوی شماره 1

شاه و جهان

پادشهی رفت به عزم شکار

با حرم و خیل به دریا کنار

خیمه ی شه را لب رودی زدند

جشن گرفتند و سرودی زدند

بود در آن رود یکی گردآب

کز سخطش داشت نهنگ اجتناب

ماهی از آن ورطه گذشتی چو برق

تا نشود در دل آن ورطه غرق

بس که از آن لجّه به خود داشت بیم

از طرف او نوزیدی نسیم

تا نشود غرقه در آن لجّه بط

پا ننهادی به غلط روی شط

قوی بدان سوی نمی کرد روی

تا نرود در گلوی او فروی

شه چو کمی خیره در آن لجّه گشت

طرفه خیالی به دماغش گذشت

پادشاهان را همه این است حال

سهل شمارند امورِ محال

با سر و جان همه بازی کنند

تا همه جا دست درازی کنند

جام طلایی به کف شاه بود

پرت به گرداب کذایی نمود

گفت که هر لشکری شاه دوست

آورد این جام به کف آن اوست

هیچ کس از ترس جوابی نداد

نبض همه از حرکت ایستاد

غیر جوانی که ز جان شست دست

جَست به گرداب چو ماهی ز شست

آب فرو برد جوان را به زیر

ماند چو دُر دَر صدف آب گیر

بعد که نومید شدندی ز وی

کام اجل خورده ی خود کرد قی

از دل آن آب جنایت شعار

جَست برون چون گهر آب دار

پای جوان بر لب ساحل رسید

چند نفس پشت هم از دل کشید

خم شد و آبی که بُدش در گلو

ریخت برون چون ز گلوی سبو

جام به کف رفت به نزدیک شاه

خیره در او چشم تمام سپاه

گفت شها عمر تو پاینده باد

دولت و بخت تو فزاینده باد

جام بقای تو نگردد تُهی

باد روان تو پر از فرّهی

روی زمین مسکن و مأوای تو

بر دل دریا نرسد پای تو

جای مَلِک در زبر خاک به

خاک از این آب غضبناک به

کانچه من امروز بدیدم در آب

دشمن شه نیز نبیند به خواب

هیبت این آب مرا پیر کرد

مرگ من از وحشت خود دیر کرد

دید چو در جای مهیب اندرم

مرگ بترسید و نیامد برم

دید که آنجا که منم جای نیست

جا که اجل هم بنهد پای نیست

آب نه، گرداب نه، دام بلا

دیو در او شیر نر و اژدها

پای من ای شه نرسیده بر او

آب مرا برد چو آهن فرو

بود سر راه من سرنگون

سنگ عظیمی چو کُهِ بیستون

‎آب مرا جانب آن سنگ برد

‎وین سر بی ترسم بر سنگ خورد

‎جَست به رویم ز کمرگاه سنگ

‎سیل عظیم دگری چون نهنگ

‎ماند تنم بین دو کوران آب

‎دانه صفت در وسط آسیاب

‎گشتن این آب به آن آب ضم

‎داد ره سیر مرا پیچ و خم

‎گشته گرفتار میان دو موج

‎گه به حضیضم بَرَد و گه به اوج

‎با هم اگر چند بُدند آن دو چند

‎لیک در آزردن من یک تنند

‎همچو فشردند ز دو سو تنم

‎گفتی در منگنه ی آهنم

‎بود میانشان سرِ من گیر و دار

‎همچو دو صیاد سر یک شکار

‎سیلی خوردی ز دو جانب سرم

‎وه که چه محکم بُد سیلی خورم

‎روی پر از آب و پر از آب زیر

‎هیچ نه پا گیرم و نه دست گیر

‎هیچ نه یک شاخ و نه یک برگ بود

‎دست رسی نیز نه بر مرگ بود

‎آب هم الفت ز پی ام می گسیخت

‎دم به دم از زیر پی ام می گریخت

‎هیچ نمی ماند مرا زیر پا

‎سر به زمین بودم و پا در هوا

‎جای نه تا بند شود پای من

‎بود گریزنده ز من جای من

‎آب گهی لوله شدی همچو دود

‎چند نی از سطح نمودی صعود

‎باز همان لوله دویدی به زیر

‎پهن شدی زیر تنم چون حصیر

‎رفتن و باز آمدنش کار بود

‎دایماً این کار به تکرار بود

‎من شده گردنده به خود دوک وار

‎در سرم افتاده ز گردش دوار

‎فرفره سان چرخ زنان دور خود

‎شایق جان دادن فی الفور خود

‎گاه به زیر آمدم و گه به رو

‎قرقر می کرد مرا در گلو

‎این سفر آبم چو فروتر کشید

‎سنگ دگر شد سر راهم پدید

‎شاخه ی مرجانی از آن رُسته بود

‎جان من ای شاه بدان بسته بود

‎جام هم از بخت خداوندگار

‎گشته چو من میوه ی آن شاخسار

‎دست زدم شاخه گرفتم به چنگ

‎پای نهادم به سر تخته سنگ

‎غیر سیاهی و تباهی دگر

‎هیچ نمی آمدم اندر نظر

‎جوشش بالا شده آنجا خموش

‎لیک خموشیش بتر از خروش

‎کاش که افتاده نبود از برش

‎جوشش آن قسمت بالاترش

‎زان که در آن جایگه پر ز موج

‎گه به حضیض آمدم و گه به اوج

‎لیک در این قسمت ژرف مهیب

‎روی نبودی مگرم بر نشیب

‎گفتی دارم به سر کوه جای

‎دره ی ژرفی است مرا زیرِ پای

‎مختصرک لرزشی اندر قدم

‎راهبرم بود به قعر عدم

‎هیچ نه پایان و نه پایاب بود

‎آب همه آب همه آب بود

‎ناگه دیدم که بر آورده سر

‎جانورانی یله از دور و بر

‎جمله به من ناب نشان می دهند

‎وز پیِ بلعم همه جان می دهند

‎شعله ی چشمان شرر بارشان

‎بود حکایت کنِ افکارشان

‎آب تکان خورد و نهنگی دمان

‎بر سر من تاخت گشاده دهان

‎دیدم اگر مکث کنم روی سنگ

‎می روم السّاعه به کام نهنگ

‎جای فرارم نه و آرام نه

‎دست ز جان شستم و از جام نه

‎جام چو جان نیک نگه داشتم

‎شاخه ی مرجان را بگذاشتم

‎پیش که بر من رسد آن جانور

‎کرد خدایم به عطوفت نظر

‎موجی از آن قسمت بالا رسید

‎باز مرا جانب بالا کشید

‎موج دگر کرد ز دریا مدد

‎رَستَم از آن کشمکش جزر و مد

‎بحر مرا مُرده چو انگار کرد

‎از سرِ خود رفع چو مردار کرد

‎شکر که دولت دهن مرگ بست

‎جان من و جام مَلِک هر دو رست

‎شاه بر او رأفت شاهانه راند

‎دختر خود را به بر خویش خواند

‎گفت که آن جام پر از می کند

‎با کف خود پیشکش وی کند

‎مرد جوان جام ز دختر گرفت

‎عمر به سر آمده از سر گرفت

‎لیک قضا کار دگرگونه کرد

‎جام بشاشت را وارونه کرد

‎باده نبود آنچه جوان سر کشید

‎شربت مرگ از کف دختر چشید

‎شاه چو زین منظره خشنود بود

‎امرِ ملوکانه مکرر نمود

‎بارِ دگر جام به دریا فکند

‎دیده بر آن مرد توانا فکند

‎گفت اگر باز جنون آوری

‎جام ز گرداب برون آوری

‎جام دگر هدیه ی جانت کنم

‎دختر خود نیز از آنت کنم

‎مرد وفا پیشه که از دیرگاه

‎داشت به دل آرزوی دخت شاه

‎لیک به کس جرأت گفتن نداشت

‎چاره به جز راز نهفتن نداشت

‎چون ز شه این وعده ی دلکش شنید

‎جامه ز تن کند و سوی شط دوید

‎دخترِ شه دید چو جان بازیش

‎سوی گران مرگ سبک تازیش

‎کرد یقین کاین همه از بهر اوست

‎جان جوان در خطر از مهر اوست

‎گفت به شه کای پدر مهربان

‎رحم بکن بر پدر این جوان

‎دست و دلش کوفته و خسته است

‎تازه ز گرداب بلا جسته است

‎جام در آوردن ازین آبگیر

‎طعمه گرفتن بود از کام شیر

‎ترسمش از بس شده زار و زبون

‎خوب از این آب نیاید برون

‎شاه نفرموده به دختر جواب

‎بود جوان آب نشین چون حباب

‎بر لب سلطان نگذشته جواب

‎از سرِ دلداده گذر کرد آب

‎عشق کند جام صبوری تهی

‎آه مِنَ العِشقِ و حالاتِهِ

 

 

 

 

معنی بیت‌های نخستین

ایرج میرزا – مثنوی شماره 1
شاه و جهان

—

پادشهی رفت به عزم شکار
با حرم و خیل به دریا کنار

پادشاهی برای شکار، همراه زنان حرم و گروه خدمتکاران و سپاهیانش به کنار دریا رفت.

خیمه ی شه را لب رودی زدند
جشن گرفتند و سرودی زدند

خیمهٔ شاه را در کنار رود برپا کردند و به جشن و سرودخوانی پرداختند.

بود در آن رود یکی گردآب
کز سخطش داشت نهنگ اجتناب

در آن رود گردابی وجود داشت که حتی نهنگ از خطر و خشم آن دوری می‌کرد.

ماهی از آن ورطه گذشتی چو برق
تا نشود در دل آن ورطه غرق

ماهی با سرعت برق از آن گرداب می‌گذشت تا در آن فرو نرود و غرق نشود.

بس که از آن لجّه به خود داشت بیم
از طرف او نوزیدی نسیم

آن‌قدر از آن گرداب هراس داشت که حتی نسیمی هم از سوی آن نمی‌وزید.

تا نشود غرقه در آن لجّه بط
پا ننهادی به غلط روی شط

مرغابی برای آنکه در گرداب غرق نشود، به اشتباه هم پا بر سطح رود نمی‌گذاشت.

قوی بدان سوی نمی کرد روی
تا نرود در گلوی او فروی

حتی قو نیز به سوی آن گرداب نمی‌رفت، مبادا آب آن وارد گلویش شود و او را نابود کند.

شه چو کمی خیره در آن لجّه گشت
طرفه خیالی به دماغش گذشت

وقتی شاه مدتی به آن گرداب خیره شد، اندیشه‌ای عجیب به ذهنش رسید.

پادشاهان را همه این است حال
سهل شمارند امورِ محال

همهٔ پادشاهان چنین‌اند؛ کارهای ناممکن را آسان می‌پندارند.

با سر و جان همه بازی کنند
تا همه جا دست درازی کنند

آنان برای گسترش قدرت و دخالت در همه‌جا، جان و مال دیگران را به خطر می‌اندازند.

جام طلایی به کف شاه بود
پرت به گرداب کذایی نمود

شاه جامی طلایی در دست داشت و آن را به سوی آن گرداب هولناک پرتاب کرد.

گفت که هر لشکری شاه دوست
آورد این جام به کف آن اوست

گفت: هر سربازی که دوستدار شاه است و این جام را از گرداب بیرون بیاورد، جام از آنِ او خواهد بود.

هیچ کس از ترس جوابی نداد
نبض همه از حرکت ایستاد

هیچ‌کس از ترس پاسخ نداد و همه چنان وحشت کردند که گویی نبضشان از حرکت ایستاده بود.

غیر جوانی که ز جان شست دست
جَست به گرداب چو ماهی ز شست

جز جوانی که از جان خود گذشت؛ او مانند ماهی از تیرکمان به سوی گرداب جهید.

آب فرو برد جوان را به زیر
ماند چو دُر دَر صدف آب گیر

آب، جوان را به زیر کشید و او مانند مرواریدی درون صدف، در آب پنهان شد.

بعد که نومید شدندی ز وی
کام اجل خورده ی خود کرد قی

وقتی همگان از زنده ماندن او ناامید شدند، مرگ آن شکار خود را از کام خویش بیرون انداخت.

از دل آن آب جنایت شعار
جَست برون چون گهر آب دار

جوان از دل آن آب مرگ‌آفرین، مانند گوهری درخشان و آبدار، بیرون جهید.

پای جوان بر لب ساحل رسید
چند نفس پشت هم از دل کشید

جوان خود را به ساحل رساند و چند نفس پی‌درپی و عمیق کشید.

خم شد و آبی که بُدش در گلو
ریخت برون چون ز گلوی سبو

خم شد و آبی را که در گلویش جمع شده بود، مانند آبی که از دهانهٔ سبو بیرون می‌ریزد، بیرون ریخت.

جام به کف رفت به نزدیک شاه
خیره در او چشم تمام سپاه

جام را در دست گرفت و نزد شاه رفت؛ همهٔ سپاهیان با شگفتی به او خیره شده بودند.

گفت شها عمر تو پاینده باد
دولت و بخت تو فزاینده باد

گفت: ای شاه، عمرت پایدار و دولت و اقبالت روزافزون باد.

جام بقای تو نگردد تُهی
باد روان تو پر از فرّهی

امیدوارم جام زندگی و پایداری تو هرگز خالی نشود و روح و روانت سرشار از شکوه و فرّه ایزدی باشد.

روی زمین مسکن و مأوای تو
بر دل دریا نرسد پای تو

جایگاه و پناه تو بر روی زمین باشد و هرگز پایت به دل دریای خطرناک نرسد.

جای مَلِک در زبر خاک به
خاک از این آب غضبناک به

جای پادشاه بر روی خاک بهتر است؛ زیرا خاک از این آب خشمگین و مرگ‌آفرین امن‌تر است.

کانچه من امروز بدیدم در آب
دشمن شه نیز نبیند به خواب

زیرا آنچه من امروز در این آب دیدم، حتی دشمن شاه نیز در خواب و خیال نبیند.

هیبت این آب مرا پیر کرد
مرگ من از وحشت خود دیر کرد

ترس و شکوه هولناک این آب مرا پیر کرد و وحشت آن چنان زیاد بود که مرگم نیز در رسیدن به من درنگ کرد.

دید چو در جای مهیب اندرم
مرگ بترسید و نیامد برم

وقتی مرگ دید که من در چنین جای ترسناکی هستم، خود ترسید و نزد من نیامد.

دید که آنجا که منم جای نیست
جا که اجل هم بنهد پای نیست

مرگ دید آنجا جایی نیست که حتی خودِ مرگ بتواند در آن قدم بگذارد.

آب نه، گرداب نه، دام بلا

این دیگر آب و گرداب معمولی نیست، بلکه دامی از بلا و نابودی است.

معنی بیت‌های میانی

دیو در او شیر نر و اژدها / پای من ای شه نرسیده بر او

در آنجا دیو و شیر نر و اژدها وجود داشت و ای شاه، پای من هنوز به آنجا نرسیده بود.

آب مرا برد چو آهن فرو / بود سر راه من سرنگون

آب مرا مانند تکه‌ای آهن به پایین کشید و در مسیرم مانعی واژگون قرار داشت.

سنگ عظیمی چو کُهِ بیستون / آب مرا جانب آن سنگ برد

سنگ بزرگی مانند کوه بیستون در راهم بود و آب مرا به سوی آن سنگ می‌برد.

وین سر بی‌ترسم بر سنگ خورد / جَست به رویم ز کمرگاه سنگ

سر بی‌باکم به سنگ خورد و از میانه‌ی آن سنگ، آب به سوی صورتم جهید.

سیل عظیم دگری چون نهنگ / ماند تنم بین دو کوران آب

سیل عظیم دیگری، مانند نهنگی بزرگ، پدیدار شد و بدنم میان دو جریان خروشان آب گرفتار ماند.

دانه‌صفت در وسط آسیاب / گشتن این آب به آن آب ضم

مانند دانه‌ای در میان آسیاب بودم و این آب به آن آب می‌پیوست و مرا میان خود می‌گرداند.

داد ره سیر مرا پیچ و خم / گشته گرفتار میان دو موج

راه حرکت من پر از پیچ‌وخم شد و میان دو موج گرفتار آمدم.

گه به حضیضم بَرَد و گه به اوج / با هم اگر چند بُدند آن دو چند

یک موج گاهی مرا به پایین‌ترین جایگاه می‌برد و موج دیگر گاهی به اوج می‌رساند؛ هرچند آن دو موج از یکدیگر جدا بودند.

لیک در آزردن من یک تنند / همچو فشردند ز دو سو تنم

اما در آزار دادن من با هم متحد بودند و چنان از دو سو بدنم را می‌فشردند.

گفتی در منگنه‌ی آهنم / بود میانشان سرِ من گیر و دار

گویی در میان منگنه‌ای آهنین قرار داشتم و سرم میان آن دو گرفتار شده بود.

همچو دو صیاد سر یک شکار / سیلی خوردی ز دو جانب سرم

آن دو موج مانند دو شکارچی بودند که بر سر یک شکار争 دارند و سر من از هر دو طرف سیلی می‌خورد.

وه که چه محکم بُد سیلی خورم / روی پر از آب و پر از آب زیر

آه، چه سخت و نیرومند بود آن سیلی‌هایی که می‌خوردم؛ روی سرم آب بود و زیر پایم نیز آب.

هیچ نه پا گیرم و نه دست گیر / هیچ نه یک شاخ و نه یک برگ بود

نه جایی برای نگه‌داشتن پا داشتم و نه چیزی برای گرفتن با دست؛ حتی شاخه یا برگی هم در آنجا نبود.

دست‌رسی نیز نه بر مرگ بود / آب هم الفت ز پی‌ام می‌گسیخت

حتی دسترسی به مرگ نیز برایم ممکن نبود و آب نیز پیوسته زیر پایم را خالی می‌کرد.

دم به دم از زیر پی‌ام می‌گریخت / هیچ نمی‌ماند مرا زیر پا

آب لحظه‌به‌لحظه از زیر پایم می‌گریخت و هیچ چیز زیر پایم باقی نمی‌ماند.

سر به زمین بودم و پا در هوا / جای نه تا بند شود پای من

سرم به سوی زمین بود و پاهایم در هوا؛ جایی وجود نداشت که بتوانم پایم را در آن محکم کنم.

بود گریزنده ز من جای من / آب گهی لوله شدی همچو دود

جایی که باید تکیه‌گاهم باشد از من می‌گریخت و آب گاهی مانند دود به شکل لوله درمی‌آمد.

چند نی از سطح نمودی صعود / باز همان لوله دویدی به زیر

چندین لوله‌ی آب از سطح بالا می‌آمد و دوباره همان لوله‌ها به سوی پایین می‌دویدند.

پهن شدی زیر تنم چون حصیر / رفتن و باز آمدنش کار بود

آب زیر بدنم مانند حصیر پهن می‌شد و پیوسته می‌رفت و دوباره بازمی‌گشت.

دایماً این کار به تکرار بود / من شده گردنده به خود دوک‌وار

این رفت‌وآمد همواره تکرار می‌شد و من مانند دوکی که می‌چرخد، به دور خود می‌گشتم.

در سرم افتاده ز گردش دوار / فرفره‌سان چرخ‌زنان دور خود

از این گردش، سرم دچار سرگیجه شده بود و مانند فرفره به دور خود می‌چرخیدم.

شایق جان دادن فی‌الفور خود / گاه به زیر آمدم و گه به رو

چنان به ستوه آمده بودم که مشتاق بودم همان لحظه جان بدهم؛ گاهی به زیر آب می‌رفتم و گاهی روی آب می‌آمدم.

قرقر می‌کرد مرا در گلو / این سفر آبم چو فروتر کشید

آب در گلویم غرغر می‌کرد و این جریان آب مرا باز هم به پایین‌تر می‌کشید.

سنگ دگر شد سر راهم پدید / شاخه‌ی مرجانی از آن رُسته بود

سنگ دیگری در مسیرم پدیدار شد و شاخه‌ای مرجانی از آن روییده بود.

جان من ای شاه بدان بسته بود / جام هم از بخت خداوندگار

ای شاه، جان من به آن شاخه وابسته و امید نجاتم به آن بسته بود؛ جام نیز به خواست خداوندگار…

گشته چو من میوه‌ی آن شاخسار / دست زدم شاخه گرفتم به چنگ

جام نیز مانند من به میوه‌ای بر آن شاخه تبدیل شده بود؛ دست دراز کردم و شاخه را محکم گرفتم.

پای نهادم به سر تخته‌سنگ / غیر سیاهی و تباهی دگر

پایم را بر فراز تخته‌سنگ گذاشتم، اما جز تاریکی و نابودی چیزی نمی‌دیدم.

هیچ نمی‌آمدم اندر نظر / جوشش بالا شده آنجا خموش

هیچ چیز دیگری به چشمم نمی‌آمد و جوشش آب در آنجا خاموش شده بود.

معنی بیت‌های میانی

لیک خموشیش بتر از خروش / کاش که افتاده نبود از برش

اما خاموشیِ آن از فریاد و غوغا ترسناک‌تر بود؛ ای کاش از جایگاه خود فرو نیفتاده بود.

جوشش آن قسمت بالاترش / زان که در آن جایگه پر ز موج

در قسمت بالاتر، آب بسیار متلاطم بود؛ زیرا آنجا از موج پر شده بود.

گه به حضیض آمدم و گه به اوج / لیک در این قسمت ژرف مهیب

گاهی به پایین‌ترین نقطه و گاهی به بالاترین نقطه می‌رسیدم؛ اما در این بخش عمیق و هراس‌انگیز…

روی نبودی مگرم بر نشیب / گفتی دارم به سر کوه جای

جز فرود آمدن راهی نداشتم؛ گویی بر فراز کوه قرار داشتم.

دره ی ژرفی است مرا زیرِ پای / مختصرک لرزشی اندر قدم

در زیر پایم دره‌ای عمیق بود و اندکی لغزش در قدم…

راهبرم بود به قعر عدم / هیچ نه پایان و نه پایاب بود

مرا به ژرفای نابودی می‌کشاند؛ آنجا نه پایانی وجود داشت و نه جایی کم‌عمق برای ایستادن.

آب همه آب همه آب بود / ناگه دیدم که بر آورده سر

هر سو آب بود و آب؛ ناگهان دیدم که سر برآورده است…

جانورانی یله از دور و بر / جمله به من ناب نشان می دهند

جانورانی رها و پراکنده از اطراف به من نزدیک می‌شدند و همگی مرا نشانه گرفته بودند.

وز پیِ بلعم همه جان می دهند / شعله ی چشمان شرر بارشان

و برای بلعیدن من، جان و توان خود را به کار می‌بردند؛ شعله و درخشش چشم‌های آتش‌بارشان…

بود حکایت کنِ افکارشان / آب تکان خورد و نهنگی دمان

اندیشه و قصد آنان را آشکار می‌کرد؛ ناگهان آب به حرکت درآمد و نهنگی شتابان…

بر سر من تاخت گشاده دهان / دیدم اگر مکث کنم روی سنگ

با دهان باز به سوی من حمله‌ور شد؛ دیدم اگر لحظه‌ای روی سنگ درنگ کنم…

می روم السّاعه به کام نهنگ / جای فرارم نه و آرام نه

بی‌درنگ به کام نهنگ خواهم رفت؛ نه جای گریختن داشتم و نه فرصتی برای آسودن.

دست ز جان شستم و از جام نه / جام چو جان نیک نگه داشتم

از جان خود دست شستم، اما جام را همچون جان خویش به‌خوبی حفظ کردم.

شاخه ی مرجان را بگذاشتم / پیش که بر من رسد آن جانور

شاخه‌ی مرجان را رها کردم؛ پیش از آنکه آن جانور به من برسد…

کرد خدایم به عطوفت نظر / موجی از آن قسمت بالا رسید

خداوند از روی لطف و مهربانی به من توجه کرد؛ موجی از بخش بالایی دریا به من رسید.

باز مرا جانب بالا کشید / موج دگر کرد ز دریا مدد

و دوباره مرا به سوی بالا کشاند؛ موج دیگری نیز از دریا یاری رساند.

رَستَم از آن کشمکش جزر و مد / بحر مرا مُرده چو انگار کرد

از کشمکش جزر و مد نجات یافتم؛ دریا مرا مرده پنداشت و…

از سرِ خود رفع چو مردار کرد / شکر که دولت دهن مرگ بست

مانند مرداری از خود دور کرد؛ خدا را شکر که بخت و اقبال، دهان مرگ را بست.

جان من و جام مَلِک هر دو رست / شاه بر او رأفت شاهانه راند

هم جان من و هم جام پادشاه هر دو نجات یافتند؛ شاه با بزرگواری و مهربانی شاهانه با او رفتار کرد.

دختر خود را به بر خویش خواند / گفت که آن جام پر از می کند

دختر خود را نزد خویش فراخواند و گفت که آن جام را از شراب پر کند.

با کف خود پیشکش وی کند / مرد جوان جام ز دختر گرفت

و آن را با دست خود به او تقدیم کند؛ مرد جوان جام را از دختر گرفت.

عمر به سر آمده از سر گرفت / لیک قضا کار دگرگونه کرد

گویی عمر به پایان‌رسیده‌اش دوباره آغاز شد؛ اما تقدیر کار را به گونه‌ای دیگر رقم زد.

جام بشاشت را وارونه کرد / باده نبود آنچه جوان سر کشید

جام شادی و سرخوشی را به جامی تلخ و وارونه تبدیل کرد؛ آنچه جوان نوشید شراب نبود.

شربت مرگ از کف دختر چشید / شاه چو زین منظره خشنود بود

بلکه از دست دختر شربت مرگ را نوشید؛ و چون شاه از این صحنه خشنود بود…

امرِ ملوکانه مکرر نمود / بارِ دگر جام به دریا فکند

فرمان شاهانه‌ی خود را دوباره تکرار کرد؛ مرد بار دیگر جام را به دریا انداخت.

دیده بر آن مرد توانا فکند / گفت اگر باز جنون آوری

شاه به آن مرد نیرومند نگریست و گفت: اگر بار دیگر دیوانگی کنی…

جام ز گرداب برون آوری / جام دگر هدیه ی جانت کنم

و جام را از گرداب بیرون بیاوری، جام دیگری را به پاداش جانت به تو هدیه می‌کنم.

دختر خود نیز از آنت کنم / مرد وفا پیشه که از دیرگاه

و دختر خود را نیز به همسری تو درمی‌آورم؛ آن مرد وفادار که از مدت‌ها پیش…

داشت به دل آرزوی دخت شاه

در دل آرزوی ازدواج با دختر شاه را داشت.

معنی بیت‌های پایانی

لیک به کس جرأت گفتن نداشت / چاره به جز راز نهفتن نداشت

اما جرئت نداشت این راز را با کسی در میان بگذارد و راهی جز پنهان کردن آن نمی‌یافت.

چون ز شه این وعده‌ی دلکش شنید / جامه ز تن کند و سوی شط دوید

وقتی این وعده‌ی شیرین را از شاه شنید، لباس از تن بیرون آورد و به سوی رودخانه دوید.

دخترِ شه دید چو جان‌بازیش / سوی گران‌مرگ سبک‌تازیش

دختر شاه دید که او با جان خود بازی می‌کند و شتابان به سوی مرگی سنگین می‌رود.

کرد یقین کاین همه از بهر اوست / جان جوان در خطر از مهر اوست

یقین کرد که این فداکاری‌ها همه به خاطر اوست و این جوان از شدت عشق به او جانش را به خطر انداخته است.

گفت به شه کای پدر مهربان / رحم بکن بر پدر این جوان

به شاه گفت: ای پدر مهربان، به حال پدر این جوان رحم کن.

دست و دلش کوفته و خسته است / تازه ز گرداب بلا جسته است

او دست‌و‌دل‌شکسته و رنجور است و تازه از گرداب گرفتاری و بلا نجات یافته است.

جام در آوردن ازین آبگیر / طعمه گرفتن بود از کام شیر

بیرون آوردن جام از این آبگیر، مانند طعمه گرفتن از دهان شیر و کاری بسیار خطرناک است.

ترسمش از بس شده زار و زبون / خوب از این آب نیاید برون

می‌ترسم که از شدت ناتوانی و رنج، نتواند سالم از این آب بیرون بیاید.

شاه نفرموده به دختر جواب / بود جوان آب‌نشین چون حباب

شاه پاسخی به دختر نداد و آن جوان همچنان در آب، مانند حبابی شناور و گرفتار بود.

بر لب سلطان نگذشته جواب / از سرِ دلداده گذر کرد آب

پیش از آنکه پاسخی از لب شاه بیرون بیاید، آب از سرِ آن عاشق گذشت و او را دربرگرفت.

عشق کند جام صبوری تهی / آه مِنَ العِشقِ و حالاتِهِ

عشق جام شکیبایی انسان را خالی می‌کند و توان صبر و تحمل را از او می‌گیرد؛ آه از عشق و حال‌و‌روزهای آن!

‫«این مطلب با پشتیبانی هوش مصنوعی آماده و پس از ویرایش توسط اعضای تحریریه، در سایت درج شده است.»

دیدگاهتان را بنویسید

😊
🌸🌹🌺🌻🌷🌼💐🥀😒😡😠😤😊😂❤️👍🔥🎉😍🤔😢🙏😎🥳😅🤗😴🤩😭😱💔✨💯👏🙌💪🌟💖💙💚🧡💜🤍🖤