ورود / عضویت



نخوانده فرق سر از پای، عزم کو کردیم همراه با معنی و تفسیر

نخوانده فرق سر از پای، عزم کو کردیم — (همراه با معنی و تفسیر)

نخوانده فرق سر از پای، عزم کو کردیم



پروین اعتصامی – قصیده شماره 35

کارهای ما

نخوانده فرق سر از پای، عزم کو کردیم

نکرده پرسش چوگان، هوای گو کردیم

به کار خویش نپرداختیم، نوبت کار

تمام عمر، نشستیم و گفتگو کردیم

به وقت همت و سعی و عمل، هوس راندیم

به روز کوشش و تدبیر، آرزو کردیم

عبث به چه نفتادیم، دیو آز و هوی

هر آنچه کرد، بدیدیم و همچو او کردیم

بسی مجاهده کردیم در طریق نفاق

ببین چه بیهده تفسیر “جاهدوا” کردیم

چو نان ز سفره ببردند، سفره گستردیم

چو آب خشک شد، اندیشه ی سبو کردیم

اگر که نفس، بداندیش ما نبود چرا

ملول گشت، چو ما رسم و ره نکو کردیم

چو عهدنامه نوشتیم، اهرمن خندید

که اتحاد نبود، اینکه با عدو کردیم

هزار مرتبه دریای چرخ، طوفان کرد

از آن زمان که نشیمن درین کرو کردیم

نه همچو غنچه، به دامان گلبنی خفتیم

نه همچو سبزه، نشاطی به طرف جو کردیم

چراغ عقل، نهفتیم شامگاه رحیل

از آن به ورطه ی تاریک جهل، رو کردیم

به عمر گم شده، اصلا نسوختیم، ولیک

چو سوزنی ز نخ افتاد، جستجو کردیم

به غیر جامه ی فرصت، که کس رفوش نکرد

هزار جامه دریدند و ما رفو کردیم

تباه شد دل از آلودگی و دم نزدیم

همی به تن گرویدیم و شستشو کردیم

سمند توسن افلاک، راهوار نگشت

به توسنیسش، چو یک چند تاخت، خو کردیم

ز فرط آز، چو مردار خوار تیره درون

هماره بر سر این لاشه، های و هو کردیم

چو زورمند شدیم، از دهان مسکینان

به جبر، لقمه ربودیم و در گلو کردیم

ز رشوه، اسب خریدیم و خانه و ده و باغ

به اشک بیوه زنان، حفظ آبرو کردیم

از آن ز شاخ حقایق، به ما بری نرسید

که ما همیشه حکایت ز رنگ و بو کردیم

معنی بیت‌های شعر

نخوانده فرق سر از پای، عزم کو کردیم / نکرده پرسش چوگان، هوای گو کردیم

بی‌آنکه از دشواری‌ها و تفاوت‌های راه آگاه باشیم، به سوی مقصدی رفتیم و بدون شناخت میدان و ابزار کار، آرزوی چوگان‌بازی کردیم.

به کار خویش نپرداختیم، نوبت کار / تمام عمر، نشستیم و گفتگو کردیم

به وظایف خود نرسیدیم و تمام عمر را به نشستن و سخن گفتن گذراندیم.

به وقت همت و سعی و عمل، هوس راندیم / به روز کوشش و تدبیر، آرزو کردیم

هنگام تلاش و عمل، به هوسرانی پرداختیم و در زمان کوشش و چاره‌اندیشی، فقط آرزو کردیم.

عبث به چه نفتادیم، دیو آز و هوی / هر آنچه کرد، بدیدیم و همچو او کردیم

بیهوده گرفتار دیو آز و خواهش‌های نفسانی شدیم؛ هر کاری را که نفس و هوس انجام داد، دیدیم و همان را تقلید کردیم.

بسی مجاهده کردیم در طریق نفاق / ببین چه بیهده تفسیر “جاهدوا” کردیم

در راه دورویی و نفاق بسیار تلاش کردیم و ببین که فرمان «جهاد کنید» را چه بیهوده و وارونه معنا کردیم.

چو نان ز سفره ببردند، سفره گستردیم / چو آب خشک شد، اندیشه ی سبو کردیم

وقتی نان از سفره برداشته شد، تازه سفره گستردیم و هنگامی که آب تمام شد، به فکر تهیهٔ سبو افتادیم؛ یعنی همیشه پس از از دست رفتن فرصت‌ها به فکر چاره افتادیم.

اگر که نفس، بداندیش ما نبود چرا / ملول گشت، چو ما رسم و ره نکو کردیم

اگر نفس دشمن و بدخواه ما نبود، چرا هنگامی که راه درست را در پیش گرفتیم، از آن دلگیر و خسته شد؟

چو عهدنامه نوشتیم، اهرمن خندید / که اتحاد نبود، اینکه با عدو کردیم

هنگامی که پیمان بستیم، شیطان خندید؛ زیرا آنچه با دشمن انجام داده بودیم اتحاد واقعی نبود.

هزار مرتبه دریای چرخ، طوفان کرد / از آن زمان که نشیمن درین کرو کردیم

از زمانی که در این جهان جای گرفتیم، روزگار بارها دچار آشوب و طوفان شد و ما بارها گرفتار حوادث گوناگون شدیم.

نه همچو غنچه، به دامان گلبنی خفتیم / نه همچو سبزه، نشاطی به طرف جو کردیم

نه مانند غنچه در دامان بوستانی آرام گرفتیم و نه مانند سبزه در کنار جویبار از زندگی شادمان شدیم.

چراغ عقل، نهفتیم شامگاه رحیل / از آن به ورطه ی تاریک جهل، رو کردیم

هنگام رفتن و پایان زندگی، چراغ خرد را پنهان کردیم و از همین رو به پرتگاه تاریک نادانی روی آوردیم.

به عمر گم شده، اصلا نسوختیم، ولیک / چو سوزنی ز نخ افتاد، جستجو کردیم

برای عمر از دست‌رفته اصلاً اندوهگین نشدیم، اما وقتی چیز کم‌اهمیتی مانند سوزن از نخ جدا شد، با جدیت به جست‌وجوی آن پرداختیم.

به غیر جامه ی فرصت، که کس رفوش نکرد / هزار جامه دریدند و ما رفو کردیم

همه‌چیز را ترمیم کردیم، جز جامهٔ فرصت را که از دست رفته بود و دیگر کسی نمی‌توانست آن را وصله کند؛ یعنی فرصت‌های ازدست‌رفته را نمی‌توان بازگرداند.

تباه شد دل از آلودگی و دم نزدیم / همی به تن گرویدیم و شستشو کردیم

دل ما از آلودگی‌ها تباه شد و اعتراضی نکردیم، اما تنها به پاکیزگی ظاهر و شستن بدن پرداختیم.

سمند توسن افلاک، راهوار نگشت / به توسنیسش، چو یک چند تاخت، خو کردیم

مرکب تندرو و سرکش روزگار رام و راهوار نشد؛ اما ما پس از مدتی تاخت‌وتاز آن، به سرکشی و ناآرامی‌اش عادت کردیم.

ز فرط آز، چو مردار خوار تیره درون / هماره بر سر این لاشه، های و هو کردیم

از شدت آزمندی، مانند مردارخواری با دل و اندیشه‌ای تیره، همیشه بر سر این لاشهٔ دنیا غوغا و هیاهو به پا کردیم.

چو زورمند شدیم، از دهان مسکینان / به جبر، لقمه ربودیم و در گلو کردیم

هنگامی که قدرتمند شدیم، با زور لقمه را از دهان فقیران ربودیم و خود آن را خوردیم.

ز رشوه، اسب خریدیم و خانه و ده و باغ / به اشک بیوه زنان، حفظ آبرو کردیم

با پول‌های رشوه اسب و خانه و روستا و باغ خریدیم و با اشک و رنج زنان بیوه، آبروی ظاهری خود را حفظ کردیم.

از آن ز شاخ حقایق، به ما بری نرسید / که ما همیشه حکایت ز رنگ و بو کردیم

از درخت حقیقت بهره‌ای نصیب ما نشد، زیرا همیشه به ظاهر امور و نشانه‌های سطحی، یعنی رنگ و بو، پرداختیم.

پیام و مفهوم اصلی

پیام اصلی شعر، نکوهشِ سستی، بی‌عملی و غفلت انسان از وظایف خویش است؛ شاعر می‌گوید ما به جای تلاش و تدبیر، عمر خود را با گفت‌وگو، آرزو و هوسرانی گذراندیم و از کارهای ضروری بازماندیم. شعر هشدار می‌دهد که پیروی از آز و هواهای نفسانی و به تأخیر انداختن عمل، سرانجامی جز تباهی و پشیمانی ندارد.

‫«این مطلب با پشتیبانی هوش مصنوعی آماده و پس از ویرایش اعضای تحریریه، در سایت درج شده است.»

دیدگاهتان را بنویسید

😊
🌸🌹🌺🌻🌷🌼💐🥀😒😡😠😤😊😂❤️👍🔥🎉😍🤔😢🙏😎🥳😅🤗😴🤩😭😱💔✨💯👏🙌💪🌟💖💙💚🧡💜🤍🖤