ز دست تُرُشروی خوردن تبرزد

سعدی-قطعه شماره 70
ز دست تُرُشروی خوردن تبرزد
چنان تلخ باشد که گویی تبر زد
گرم روی با پشت گردد از آن به
که رویی ببینم که پشتم بلرزد
گدا طبع اگر در تموز آب حیوان
به دستت دهد جور سقا نیرزد
کسی را فراغ از چنین خلق دیدن
مسلّم بود کو قناعت بورزد
مقدمه و فضای کلی
این قطعه کوتاه سعدی بر ارزش خوشرویی و تأثیر رفتار انسان در شیرین یا تلخ کردن زندگی تأکید دارد. شاعر با تصویری طنزآمیز نشان میدهد که حتی شیرینترین خوراک از دست فردی ترشرو، تلخ و ناخوشایند میشود. در برابر، روی گشاده و رفتار صمیمانه چنان ارزشمند است که دیدن پشتِ چنین انسانی از روبهرو شدن با چهرهای هراسانگیز بهتر است.
معنی بیتهای شعر
ز دست تُرُشروی خوردن تبرزد / چنان تلخ باشد که گویی تبر زد
شیرینی گرفتن چیزی از دست آدم ترشرو، آنقدر تلخ و ناخوشایند است که گویی به جای تبرزد، تبر خوردهای.
گرم روی با پشت گردد از آن به / که رویی ببینم که پشتم بلرزد
بهتر است کسی که با روی خوش با من روبهروست، پشت به من کند تا اینکه چهرهای ببینم که از ترس و نفرت، پشت مرا بلرزاند.
گدا طبع اگر در تموز آب حیوان / به دستت دهد جور سقا نیرزد
اگر آدم بخیل و فرومایهای در گرمای تابستان آب حیات هم به تو بدهد، به آزار و منتگذاری او نمیارزد.
کسی را فراغ از چنین خلق دیدن / مسلّم بود کو قناعت بورزد
کسی میتواند از دیدن و معاشرت با چنین مردمی آسوده باشد که قناعت پیشه کند و چشم طمع به دیگران نداشته باشد.



