اگر ملازم خاک در کسی باشی

سعدی-قطعه شماره 118
اگر ملازم خاک در کسی باشی
چو آستانه ندیم خسیت باید بود
ز بهر نعمت دنیا که خاک بر سر او
بر این مثال که گفتم بسیت باید بود
هزار سال تنعم کنی بدان نرسد
که یک زمان به مراد کسیت باید بود
معنی بیتهای شعر
اگر ملازم خاک در کسی باشی / چو آستانه ندیم خسیت باید بود
اگر خدمتگزار و ملازم درگاه کسی شدی، باید مانند آستانه، پست و فروتن و همواره در خدمت او باشی.
ز بهر نعمت دنیا که خاک بر سر او / بر این مثال که گفتم بسیت باید بود
برای دستیابی به نعمتهای دنیا، که در برابر ارزشهای والاتر ناچیز و بیارزشاند، باید آنگونه که گفتم بسیار فروتن و فرمانبردار بود.
هزار سال تنعم کنی بدان نرسد / که یک زمان به مراد کسیت باید بود
اگر هزار سال از نعمتهای دنیا بهرهمند شوی، به لذت و خشنودیِ یک لحظه برآوردن مراد و خواستهٔ کسی نمیرسی.
پیام و مفهوم اصلی
پیام اصلی شعر این است که اگر انسان در خدمت و ملازمت کسی قرار گیرد، باید با فروتنی و خاکساری رفتار کند و همچون آستانه، پذیرای خواست و رضایت او باشد؛ زیرا نعمتها و لذتهای دنیوی، هرچقدر فراوان و طولانی باشند، به ارزش و شیرینی یک لحظه برآوردن مراد و خشنود ساختن محبوب نمیرسند.



