چه گنجها بنهادند و دیگری برداشت

سعدی-قطعه شماره 112
چه گنجها بنهادند و دیگری برداشت
چه رنجها بکشیدند و دیگری آسود
به تازیانه ی مرگ از سرش به در کردند
که سلطنت به سر تازیانه میفرمود
نفس که نفس بر او تکیه میکند باد است
به وقت مرگ بداند که باد میپیمود
معنی بیتهای شعر
چه گنجها بنهادند و دیگری برداشت / چه رنجها بکشیدند و دیگری آسود
چه گنجهایی را گرد آوردند و دیگری آنها را برداشت؛ چه رنجهایی کشیدند و دیگری آسوده و بهرهمند شد.
به تازیانه ی مرگ از سرش به در کردند / که سلطنت به سر تازیانه میفرمود
با تازیانهٔ مرگ او را از سر کار و سلطنت برکنار کردند؛ زیرا فرمانروایی او با زور و تازیانه همراه بود.
نفس که نفس بر او تکیه میکند باد است / به وقت مرگ بداند که باد میپیمود
نفسی که زندگی بر آن تکیه دارد، چیزی جز باد نیست؛ انسان هنگام مرگ درمییابد که تمام عمر به چیزی ناپایدار و گذرا دل بسته بود.
پیام و مفهوم اصلی
سعدی در این قطعه ناپایداری دنیا و بیاعتباری قدرت و ثروت را یادآور میشود؛ انسانها گنج میاندوزند و رنج میکشند، اما سرانجام دیگران از دستاوردشان بهره میبرند و مرگ همه را از مقام و سلطنت خلع میکند. تکیه بر نفس و دنیای فانی همچون تکیه بر باد است و آدمی تنها هنگام مرگ درمییابد که عمر و آرزوهایش بر پایهای ناپایدار بنا شده بود.



