چه دعا گویمت ای سایه ی میمون همای

سعدی-سایر اشعار
شماره 32
چه دعا گویمت ای سایه ی میمون همای
یا رب این سایه بسی بر سر اسلام بپای
جود پیدا و وجود از نظر خلق نهان
نام در عالم و خود در کنف ستر خدای
در سراپرده ی عصمت به عبادت مشغول
پادشاهان متوقف به در پردهسرای
آفتاب این همه شمع از پی و مشعل در پیش
دست بر سینه نهندش که به پروانه درآی
مطلع برج سعادت فلک اختر سعد
بحر دردانه ی شاهی صدف گوهرزای
حرم عفت و عصمت به تو آراسته باد
عَلَم دین محمد به محمد برپای
خلف دوده ی سلغر شرف دولت و ملک
ملک آیت رحمت ملک ملکآرای
سایه ی لطف خدا داعیه ی راحت خلق
شاه گردنکش دشمن کش عاجز بخشای
ملک ویران نشود خانه ی خیر آبادان
دین تغیّر نکند قاعده ی عدل به جای
ای حسود ار نشوی خاک در خدمت او
دیگرت باد به دست است بر او میپیمای
هر که خواهد که در این مملکت انگشت خلاف
بر خطایی بنهد گو برو انگشت بخای
جهد و مردی ندهد آنچه دهد دولت و بخت
گنج و لشکر نکند آنچه کند همت و رای
قدم بنده به خدمت نتوانست رسید
قلم از شوق و ارادت به سر آمد نه به پای
جاودان قصر معالیت چنان باد که مرغ
نتواند که بر او سایه کند غیر همای
نیکخواهان تو را تاج کرامت بر سر
بدسگالان تو را بند عقوبت در پای
معنی بیتهای شعر
چه دعا گویمت ای سایه ی میمون همای / یا رب این سایه بسی بر سر اسلام بپای
ای پادشاه فرخنده و مبارک، چه دعایی میتوانم برایت بکنم؟ خدایا، این سایه را سالهای بسیار بر سر اسلام پایدار بدار.
جود پیدا و وجود از نظر خلق نهان / نام در عالم و خود در کنف ستر خدای
بخشندگی او آشکار است، اما وجود شخصیاش از چشم مردم پنهان؛ نامش در جهان بلندآوازه است و خودش در پناه و پوشش خداوند به سر میبرد.
در سراپرده ی عصمت به عبادت مشغول / پادشاهان متوقف به در پردهسرای
او در سراپردهی پاکی و پرهیزگاری سرگرم عبادت است و پادشاهان در برابر درگاه او ایستادهاند.
آفتاب این همه شمع از پی و مشعل در پیش / دست بر سینه نهندش که به پروانه درآی
آفتاب با این همه شمع و مشعل که در پی و پیشاپیش او هستند، در برابرش دست بر سینه مینهد و فروتنانه اجازهی ورود میخواهد.
مطلع برج سعادت فلک اختر سعد / بحر دردانه ی شاهی صدف گوهرزای
او طلوعگاه برج سعادت و ستارهی نیکبخت آسمان است؛ دریای مرواریدهای شاهانه و صدفی گوهرآفرین است.
حرم عفت و عصمت به تو آراسته باد / عَلَم دین محمد به محمد برپای
حریم پاکدامنی و عصمت به وجود تو آراسته و آباد باد و پرچم دین حضرت محمد(ص) به دست تو برافراشته و استوار باشد.
خلف دوده ی سلغر شرف دولت و ملک / ملک آیت رحمت ملک ملکآرای
تو جانشین خاندان سلغری و مایهی شرافت دولت و پادشاهی هستی؛ فرمانروایی که سلطنتش نشانهی رحمت و پادشاهیاش زینتبخش ملک است.
سایه ی لطف خدا داعیه ی راحت خلق / شاه گردنکش دشمن کش عاجز بخشای
تو سایهی لطف خدا و خواهان آسایش مردمی؛ پادشاهی هستی که گردنکشان و دشمنان را سرکوب میکنی و بر ناتوانان رحمت میآوری.
ملک ویران نشود خانه ی خیر آبادان / دین تغیّر نکند قاعده ی عدل به جای
باشد که سرزمین ویران نشود و خانهی نیکی آباد بماند و دین دگرگون نگردد و آیین عدالت همچنان برقرار باشد.
ای حسود ار نشوی خاک در خدمت او / دیگرت باد به دست است بر او میپیمای
ای حسود، اگر در خدمت او خاک آستان نشوی، دیگر چیزی نصیبت نخواهد شد؛ پس باد در دست داری و در پی کاری بیهوده هستی.
هر که خواهد که در این مملکت انگشت خلاف / بر خطایی بنهد گو برو انگشت بخای
هر کس بخواهد در این سرزمین دست به مخالفت و نافرمانی بزند و مرتکب خطایی شود، به او بگو برود و انگشت خود را گاز بگیرد.
جهد و مردی ندهد آنچه دهد دولت و بخت / گنج و لشکر نکند آنچه کند همت و رای
کوشش و دلاوری گاهی چیزی را که دولت و بخت میبخشد، نمیتوانند به دست آورند؛ گنج و سپاه نیز کاری را که اراده و تدبیر انجام میدهد، نمیتوانند انجام دهند.
قدم بنده به خدمت نتوانست رسید / قلم از شوق و ارادت به سر آمد نه به پای
بنده نتوانست با قدم خود به خدمت تو برسد؛ اما قلمش از شدت شوق و ارادت، بیاختیار تا پایان سخن پیش رفت.
جاودان قصر معالیت چنان باد که مرغ / نتواند که بر او سایه کند غیر همای
کاخ بلندمرتبه و شکوهمند تو جاودانه چنان پایدار و بلند باشد که هیچ پرندهای جز هما نتواند بر آن سایه بیفکند.
نیکخواهان تو را تاج کرامت بر سر / بدسگالان تو را بند عقوبت در پای
نیکاندیشان تو تاج بزرگواری بر سر داشته باشند و بدخواهانت گرفتار بند کیفر و مجازات شوند.
نتیجهگیری
این شعر در ستایش بزرگی نهانکار و نیکوکار است که با عبادت، بخشندگی و پناه الهی، مایهٔ سربلندی اسلام و احترام جهانیان شده است.



