نمی دانم چرا حتم است و واجب

ایرج میرزا – مثنوی شماره 30
سوء ظن
نمی دانم چرا حتم است و واجب
که بر ما یک نفر گردد مواظب
بده نیمه بده آجر بده گچ
مکُن با گفته ی استاد خود لج
چرا ما مَردُم ایران چنینیم
چرا در حق هم دایم ظنینیم
معنی بیتهای شعر
نمی دانم چرا حتم است و واجب / که بر ما یک نفر گردد مواظب
نمیدانم چرا لازم و حتمی است که همیشه یک نفر بر کار ما نظارت و مراقبت داشته باشد.
بده نیمه بده آجر بده گچ / مکُن با گفته ی استاد خود لج
نیمهکاره یا مصالحی مانند آجر و گچ را فراهم کن و با دستور و گفتهٔ استاد خود مخالفت نکن.
چرا ما مَردُم ایران چنینیم / چرا در حق هم دایم ظنینیم
چرا ما ایرانیان چنین رفتاری داریم و همیشه نسبت به یکدیگر بدگمان و بیاعتمادیم؟
«منظور دقیق عبارت «بده نیمه» روشن نیست.
تفسیر کلی
ایرج میرزا در این شعر با زبانی طنزآمیز، رواج بدگمانی و بیاعتمادی را در میان مردم ایران نقد میکند. اشاره به دستورهای پیدرپی دربارهٔ مصالح ساختمانی، فضایی را نشان میدهد که در آن افراد بدون نظارت، درستکاری نمیکنند و همین امر نیاز به مراقبت دائمی را پدید میآورد. شاعر از این وضعیت شگفتزده و اندوهگین است و آن را نشانهای از ضعف اعتماد اجتماعی میداند. پیام شعر این است که نبود صداقت و مسئولیتپذیری، جامعه را به سوی سوءظن، نظارت اجباری و روابط ناسالم سوق میدهد.



