حمد بر کردگار یکتا باد

ایرج میرزا – مثنوی شماره 18
شوق درس خواندن
حمد بر کردگار یکتا باد
که مرا شوق درس خواندن داد
آشنا کرد چشم من به کتاب
داده توفیق خیرم از هر باب
در سر من هوای درس نهاد
در دل من محبت استاد
پدرم را عطا نمود حیات
تا کند صرف کار من اوقات
مادرم را تناوری بخشید
مهر فرزند پروری بخشید
هر دو مقدور خود به کار آرند
تا مرا درس خوان به بار آرند
عشق باشد به درس و مشق مرا
نبود جز به این دو عشق مرا
درس و مشقم چو ناتمام بوَد
بازی از بهر من حرام بوَد
در سر کارهای بی مصرف
نکنم هیچ وقت خویش، تلف
معنی بیتهای شعر
حمد بر کردگار یکتا باد / که مرا شوق درس خواندن داد
ستایش خداوند یگانه باد که شوق و علاقهٔ درس خواندن را در من پدید آورد.
آشنا کرد چشم من به کتاب / داده توفیق خیرم از هر باب
چشم مرا با کتاب آشنا کرد و از هر جهت توفیق انجام کارهای نیک را به من بخشید.
در سر من هوای درس نهاد / در دل من محبت استاد
اندیشه و علاقهٔ درس خواندن را در ذهنم قرار داد و محبت استاد را در دلم پدید آورد.
پدرم را عطا نمود حیات / تا کند صرف کار من اوقات
به پدرم زندگی بخشید تا وقت خود را صرف رسیدگی به کارها و پرورش من کند.
مادرم را تناوری بخشید / مهر فرزند پروری بخشید
به مادرم توان و نیروی جسمانی داد و مهر و علاقهٔ پرورش فرزند را در وجود او قرار داد.
هر دو مقدور خود به کار آرند / تا مرا درس خوان به بار آرند
هر دو، همهٔ توان و امکانات خود را به کار میگیرند تا مرا فردی اهل درس و دانش پرورش دهند.
عشق باشد به درس و مشق مرا / نبود جز به این دو عشق مرا
علاقه و عشق من به درس و مشق است و جز این دو، دلبستگی دیگری ندارم.
درس و مشقم چو ناتمام بوَد / بازی از بهر من حرام بوَد
تا زمانی که درس و مشقم را کامل انجام نداده باشم، بازی کردن برای من ممنوع است.
در سر کارهای بی مصرف / نکنم هیچ وقت خویش، تلف
هرگز خود را با کارهای بیهوده سرگرم و وقت خود را تلف نمیکنم.
تفسیر کلی
شاعر در این ابیات خداوند را برای بخشیدن شوق دانشاندوزی و آشنا کردن او با کتاب و درس ستایش میکند. او موفقیت در راه خیر، علاقه به استاد و میل به آموختن را نعمتهایی الهی میداند. همچنین از پدرش یاد میکند که با فدا کردن وقت و توان خود، زمینهٔ تحصیل و پیشرفت او را فراهم کرده است. در مجموع، شعر بر ارزش علم، نقش استاد و فداکاری پدر در پرورش و آیندهسازی فرزند تأکید دارد.



