گفتم به جوانکی مُفَرّنگ

ایرج میرزا – مثنوی شماره 29
گفتگو با جوان فرنگی مآب
گفتم به جوانکی مُفَرّنگ
کای در خم و چم بسان خرچنگ
برگو ز سِبیل خود چه دیدی
کاین سان دم گوش او بریدی
گفتا که سبیل بنده روزی
دزدیده ز .ون غیر گوزی
چون دزدی او به چشم دیدم
زان رو دُم و گوش او بریدم !
معنی بیتهای شعر
گفتم به جوانکی مُفَرّنگ / کای در خم و چم بسان خرچنگ
به جوانی فرنگیمآب گفتم: ای کسی که مانند خرچنگ، کجوکوله و پیچان راه میروی و رفتار میکنی.
برگو ز سِبیل خود چه دیدی / کاین سان دم گوش او بریدی
بگو از سبیل خود چه بدی دیدی که اینگونه دو سر و کنارههای آن را کوتاه کردهای؟
گفتا که سبیل بنده روزی / دزدیده ز .ون غیر گوزی
گفت: روزی سبیل من از کونِ شخصی دیگر گوزی دزدید.
چون دزدی او به چشم دیدم / زان رو دُم و گوش او بریدم!
وقتی دزدیِ سبیلم را با چشم خود دیدم، از اینرو دم و گوشهای آن را بریدم؛ یعنی دو سر و کنارههای سبیلش را کوتاه کردم.
تفسیر کلی
ایرج میرزا در این حکایت طنزآمیز، با گفتوگویی کوتاه و زبانی هزلآلود، ظاهرگرایی و تقلید سطحی از فرهنگ فرنگی را به تمسخر میگیرد. جوانِ فرنگیمآب با آرایش و شکل ظاهری نامتعارف، نمادی از کسی است که به جای اندیشه و فرهنگ، تنها به نشانههای بیرونی تجدد دل بسته است. پاسخ او درباره بریدن سبیل، با اغراق و شوخی عامیانه، بیمنطقی و پوچی این رفتار نمایشی را آشکار میکند. شعر در مجموع هشداری است نسبت به خودباختگی فرهنگی و ترجیح ظاهر بر شخصیت و خرد.



