ای نکویان که در این دنیایید

ایرج میرزا – مثنوی شماره 15
بر سنگ مزار
ای نکویان که در این دنیایید
یا از این بعد به دنیا آیید
این که خفته است در این خاک منم
ایرجم، ایرج شیرین سخنم
مدفن عشق جهان است اینجا
یک جهان عشق نهان است اینجا
عاشقی بوده به دنیا فن من
مدفن عشق بوَد مدفن من
آنچه از مال جهان هستی بود
صرف عیش و طرب و مستی بود
هر که را روی خوش و خوی نکوست
مرده و زنده ی من عاشق اوست
من همانم که در ایام حیات
بی شما صرف نکردم اوقات
تا مرا روح و روان در تن بود
شوق دیدار شما در من بود
بعد چون رخت ز دنیا بستم
باز در راه شما بنشستم
گرچه امروز به خاکم مأواست
چشم من باز به دنبال شماست
بنشینید بر این خاک دمی
بگذارید به خاکم قدمی
گاهی از من به سخن یاد کنید
در دل خاک دلم شاد کنید
معنی بیتهای شعر
ای نکویان که در این دنیایید / یا از این بعد به دنیا آیید
ای نیکوکارانی که اکنون در این دنیا زندگی میکنید یا پس از این به دنیا خواهید آمد،
این که خفته است در این خاک منم / ایرجم، ایرج شیرینسخنم
کسی که در این خاک آرمیده، منم؛ ایرج، همان ایرج خوشسخن هستم.
مدفن عشق جهان است اینجا / یک جهان عشق نهان است اینجا
اینجا آرامگاه عشقِ جهان است و در این مکان، دنیایی از عشق پنهان شده است.
عاشقی بوده به دنیا فن من / مدفن عشق بود مدفن من
عاشقی در دنیا هنر و پیشهی من بوده است؛ بنابراین آرامگاه من نیز آرامگاه عشق است.
آنچه از مال جهان هستی بود / صرف عیش و طرب و مستی بود
هرچه از مال و دارایی دنیا داشتم، در راه خوشگذرانی، شادی و بادهنوشی خرج کردم.
هر که را روی خوش و خوی نکوست / مرده و زندهی من عاشق اوست
من، چه در زمان زندگی و چه پس از مرگ، عاشق هر کسی هستم که چهرهای دلنشین و اخلاقی نیکو داشته باشد.
من همانم که در ایام حیات / بی شما صرف نکردم اوقات
من همان کسی هستم که در دوران زندگی، هیچگاه وقت خود را بدون شما سپری نکردم.
تا مرا روح و روان در تن بود / شوق دیدار شما در من بود
تا زمانی که زنده بودم و روح در بدن داشتم، همیشه مشتاق دیدار شما بودم.
بعد چون رخت ز دنیا بستم / باز در راه شما بنشستم
پس از آنکه از دنیا رفتم، باز هم در مسیر آمدن شما به انتظار نشستم.
گرچه امروز به خاکم مأواست / چشم من باز به دنبال شماست
اگرچه امروز جایگاه من خاک است، اما هنوز چشم انتظار دیدن شما هستم.
بنشینید بر این خاک دمی / بگذارید به خاکم قدمی
لحظهای بر سر خاک من بنشینید و قدمی بر مزارم بگذارید.
گاهی از من به سخن یاد کنید / در دل خاک دلم شاد کنید
گاهی از من یاد کنید و با یاد کردن و سخن گفتن از من، دل مرا در زیر خاک شادمان سازید.
تفسیر کلی
شاعر در این مثنوی، با زبانی صمیمی و اندوهناک، خود را در قالب سخنگویی از دل گور معرفی میکند و از زندگان و آیندگان میخواهد به مزارش توجه کنند. او هویت خویش را با «شیرینسخنی» و عشق پیوند میدهد و مزار خود را نه فقط جایگاه مرگ، بلکه پناهگاه و مدفن عشق جهانی میداند. تکرار واژههای «عشق» و «مدفن» نشان میدهد که عشق جوهره اصلی زندگی و هنر شاعر بوده است. شعر در عین سادگی، تصویری ماندگار از جاودانگی عشق و سخن در برابر فنا و مرگ ارائه میکند.



