این دغل دوستان که میبینی

سعدی-مثنوی شماره 24
این دغل دوستان که میبینی
مگسانند دور شیرینی
تا حطامی که هست مینوشند
همچو زنبور بر تو میجوشند
باز وقتی که ده خراب شود
کیسه چون کاسه ی رباب شود
ترک صحبت کنند و دلداری
معرفت خود نبود پنداری
بار دیگر که بخت باز آید
کامرانی ز در فراز آید
دوغبایی بپز که از چپ و راست
در وی افتند چون مگس در ماست
راست خواهی سگان بازارند
کاستخوان از تو دوست تر دارند
معنی بیتهای شعر
این دغل دوستان که میبینی / مگسانند دور شیرینی
این دوستان فریبکار که میبینی، مانند مگسهایی هستند که گرد شیرینی جمع میشوند.
تا حطامی که هست مینوشند / همچو زنبور بر تو میجوشند
تا زمانی که مال و بهرهای وجود دارد، از آن استفاده میکنند و مانند زنبور گرد تو جمع میشوند.
باز وقتی که ده خراب شود / کیسه چون کاسه ی رباب شود
اما وقتی داراییات از میان برود و کیسهات تهی شود، درست مانند کاسهٔ ساز رباب خالی میگردد.
ترک صحبت کنند و دلداری / معرفت خود نبود پنداری
آنگاه صحبت و همراهی با تو را ترک میکنند و گویی اصلاً تو را نمیشناسند.
بار دیگر که بخت باز آید / کامرانی ز در فراز آید
اگر دوباره اقبال روی آورد و آسایش و کامیابی به سراغت بیاید،
دوغبایی بپز که از چپ و راست / در وی افتند چون مگس در ماست
دوغبایی بپز تا این دوستان از هر سو مانند مگسهایی که در ماست میافتند، به سوی تو هجوم آورند.
راست خواهی سگان بازارند / کاستخوان از تو دوست تر دارند
اگر حقیقت را بخواهی، آنان مانند سگهای بازارند و استخوان را از تو بیشتر دوست دارند.
پیام و مفهوم اصلی
این شعر بیانگر ناپایداری دوستیِ افراد سودجو و ریاکار است؛ کسانی که تا زمانی که انسان از مال و موقعیتی برخوردار است، به او نزدیک میشوند و از نعمتهایش بهره میبرند، اما به محض پایان یافتن دارایی و قدرت، او را ترک میکنند و محبت و آشناییِ پیشین را به فراموشی میسپارند. سعدی با نکوهش چنین دوستانی، بر ارزش دوستیِ خالصانه و بیچشمداشت تأکید میکند.



