در حدود ری یکی دیوانه بود

سعدی-قطعه شماره 43
در حدود ری یکی دیوانه بود
سال و مه کردی به کوه و دشت گشت
در بهار و دی به سالی یک دو بار
آمدی در قلب شهر از طرف دشت
گفت ای آنان که تان آماده بود
گاه قرب و بعد این زرینه طشت
توزی و کتان به گرما پنج و شش
قندز و قاقم به سرما هفت و هشت
گر شما را بانوایی بُد چه شد
ور که ما را بینوایی بُد چه گشت
راحت هستی و رنج نیستی
بر شما بگذشت و بر ما هم گذشت
معنی بیتهای شعر
در حدود ری یکی دیوانه بود / سال و مه کردی به کوه و دشت گشت
در حوالی ری، دیوانهای بود که ماهها و سالها در کوه و دشت میگشت.
در بهار و دی به سالی یک دو بار / آمدی در قلب شهر از طرف دشت
او در هر سال، یکی دو بار، در فصل بهار و زمستان، از سوی دشت به مرکز شهر میآمد.
گفت ای آنان که تان آماده بود / گاه قرب و بعد این زرینه طشت
گفت: ای کسانی که در کنار این کاسهٔ زرین، گاهی به نزدیک و گاهی به دور از آن هستید.
توزی و کتان به گرما پنج و شش / قندز و قاقم به سرما هفت و هشت
در گرما، جامههایی از توزی و کتان میپوشید و در سرما، لباسهایی از پوست قندز و قاقم به تن میکردید.
گر شما را بانوایی بُد چه شد / ور که ما را بینوایی بُد چه گشت
اگر شما توانگر و برخوردار بودید، چه شد؟ و اگر ما تهیدست و بینوا بودیم، چه تغییر و زیانی پدید آمد؟
راحت هستی و رنج نیستی / بر شما بگذشت و بر ما هم گذشت
آرامش و رنج زندگی، و بودن و نبودن، هم بر شما گذشت و هم بر ما؛ سرانجام همهٔ این حالات سپری شد.
پیام و مفهوم اصلی
این قطعه با زبانی طنزآمیز، تجملپرستی و ظاهرگرایی مردم شهر را نکوهش میکند؛ دیوانهای که تنها گاهگاهی از دشت به شهر میآید، خطاب به کسانی که شیفتهٔ زر و زیور و آراستگیاند، یادآور میشود که زندگی آنان بر نمایش ثروت و تعویض لباسهای گرانبها در فصلهای مختلف استوار شده است. پیام اصلی شعر، بیارزشی زرقوبرق دنیوی و انتقاد از کسانی است که به جای فضیلت و حقیقت، به لباس، تجمل و تفاخر دل بستهاند.



