شهی که پاس رعیت نگاه میدارد

سعدی-قطعه شماره 39
شهی که پاس رعیت نگاه میدارد
حلال باد خراجش که مزد چوپانی ست
وگرنه راعی خلق است زهرمارش باد
که هر چه میخورد او جزیت مسلمانی ست
مقدمه و فضای کلی
این قطعه سعدی تصویری انتقادی از نسبت میان فرمانروایی و رعیت ارائه میدهد و معیار مشروعیت حکومت را پاسداری از مردم میداند. شاعر با بهرهگیری از تشبیه حاکم به چوپان، دریافت خراج را تنها در برابر خدمت و نگهبانی از جامعه روا میشمارد. لحن شعر تند، صریح و اخلاقی است و ستمگری و بهرهکشی از مردم را نکوهش میکند.
معنی بیتهای شعر
شهی که پاس رعیت نگاه میدارد / حلال باد خراجش که مزد چوپانی ست
پادشاهی که از مردم و رعیت خود نگهبانی میکند، مالیاتی که میگیرد بر او حلال باد؛ زیرا این مالیات پاداش چوپانی و نگهبانی او از مردم است.
وگرنه راعی خلق است زهرمارش باد / که هر چه میخورد او جزیت مسلمانی ست
اما اگر چنین نباشد و تنها ادعای سرپرستی مردم را داشته باشد، مالیاتی که میگیرد برایش زهر باد؛ زیرا هرچه از مردم میگیرد، در حقیقت بهای مسلمانی و مالیاتی نارواست.



