ای که دانش به مردم آموزی

سعدی-قطعه شماره 163
ای که دانش به مردم آموزی
آنچه گویی به خلق خود بنیوش
خویشتن را علاج مینکنی
باری از عیب دیگران خاموش
محتسب کون برهنه در بازار
قحبه را میزند که روی بپوش
معنی بیتهای شعر
ای که دانش به مردم آموزی / آنچه گویی به خلق خود بنیوش
ای کسی که به مردم دانش میآموزی، خودت نیز به آنچه به مردم میگویی گوش فرا ده و عمل کن.
خویشتن را علاج مینکنی / باری از عیب دیگران خاموش
اگر نمیتوانی خویشتن را اصلاح کنی، دستکم دربارهٔ عیبهای دیگران سخن مگو.
محتسب کون برهنه در بازار / قحبه را میزند که روی بپوش
محتسبی که خود در بازار برهنهپشت است، زنی بدکاره را به سبب آشکار بودن چهرهاش سرزنش میکند و از او میخواهد روی خود را بپوشاند؛ یعنی کسی که خود گرفتار عیب است، دیگری را از همان عیب نهی میکند.
پیام و مفهوم اصلی
سعدی در این قطعه، ریاکاری و دوگانگیِ رفتار را نکوهش میکند و میگوید کسی که به دیگران پند و دانش میآموزد، باید نخست خود به آنچه میگوید عمل کند و به جای عیبجویی از مردم، در اصلاح خویش بکوشد. تصویر محتسبِ برهنهای که از زنی روسپی میخواهد خود را بپوشاند، نمونهای طنزآمیز از انسانِ hypocrite و بیعمل است که عیب خود را نمیبیند اما دیگران را سرزنش میکند.



