دوش مرغی به صبح مینالید

سعدی-قطعه شماره 164
دوش مرغی به صبح مینالید
عقل و صبرم ببرد و طاقت و هوش
یکی از دوستان مخلص را
مگر آواز من رسید به گوش
گفت باور نداشتم که تو را
بانگ مرغی چنین کند مدهوش
گفتم این شرط آدمیت نیست
مرغ تسبیح خوان و من خاموش
معنی بیتهای شعر
دوش مرغی به صبح مینالید / عقل و صبرم ببرد و طاقت و هوش
دیشب پرندهای هنگام صبح ناله میکرد و نالهاش چنان اثرگذار بود که عقل و شکیبایی و توان و هوشم را از من گرفت.
یکی از دوستان مخلص را / مگر آواز من رسید به گوش
شاید آواز و نالهٔ من به گوش یکی از دوستان صمیمی و پاکدل رسیده باشد.
گفت باور نداشتم که تو را / بانگ مرغی چنین کند مدهوش
دوستم گفت: باور نمیکردم که آواز یک پرنده بتواند تو را اینچنین بیخود و مدهوش کند.
گفتم این شرط آدمیت نیست / مرغ تسبیح خوان و من خاموش
گفتم: شایستهٔ انسانیت نیست که پرنده در حال تسبیح گفتن باشد و من خاموش و بیخبر بمانم.
پیام و مفهوم اصلی
پیام اصلی شعر این است که انسان نباید از درک و ستایش خداوند غافل بماند؛ وقتی پرندهای با نغمهٔ صبحگاهی به تسبیح و نیایش مشغول است، خاموشی و بیخبری انسان از یاد خدا شایستهٔ آدمیت نیست. سعدی با بیان این مضمون، انسان را به بیداری دل، شکرگزاری و همراهی با طبیعت در ستایش پروردگار دعوت میکند.



