یکی از بخت کامران بینی

سعدی-قطعه شماره 16
یکی از بخت کامران بینی
دیگری تنگ عیش و کوته دست
آن در آن چاه خویشتن نفتاد
وین بر این تخت خویشتن ننشست
تاج دولت خدای میبخشد
هر که را این مقام و رتبت هست
لاجرم خلق را به خدمت او
کمر بندگی بباید بست
معنی بیتهای شعر
یکی از بخت کامران بینی / دیگری تنگ عیش و کوته دست
یکی را خوشبخت و کامیاب میبینی و دیگری را گرفتار زندگی سخت و ناتوان از تأمین نیازهای خود مییابی.
آن در آن چاه خویشتن نفتاد / وین بر این تخت خویشتن ننشست
آن شخص خود به چاه بدبختی نیفتاده و این دیگری نیز با کوشش خود بر تخت قدرت ننشسته است.
تاج دولت خدای میبخشد / هر که را این مقام و رتبت هست
خداوند تاج سعادت و دولت را به هر کس که دارای این مقام و مرتبه باشد عطا میکند.
لاجرم خلق را به خدمت او / کمر بندگی بباید بست
پس مردم ناگزیرند در خدمت او باشند و کمر بندگی او را بر میان ببندند.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه تفاوت سرنوشت و جایگاه انسانها را به اراده و تقدیر الهی نسبت میدهد؛ یکی به کامیابی و توانگری میرسد و دیگری در تنگنای زندگی گرفتار میماند. بیتهای میانی نشان میدهند که نه فروافتادن در چاه فقر کاملاً به خواست انسان است و نه نشستن بر تخت قدرت تنها حاصل کوشش شخصی. در پایان، شاعر با اشاره به «تاج دولت» بر این باور تأکید میکند که قدرت و منزلت موهبتی الهیاند و صاحبان آن، به سبب جایگاه اجتماعی خود، از مردم خدمت و فرمانبرداری میطلبند.



