به سکندر نه ملک ماند و نه مال

سعدی-قطعه شماره 11
به سکندر نه ملک ماند و نه مال
به فریدون نه تاج ماند و نه تخت
پیش از آن کن حساب خود که تو را
دیگری در حساب گیرد سخت
معنی بیتهای شعر
به سکندر نه ملک ماند و نه مال / به فریدون نه تاج ماند و نه تخت
برای سکندر نه پادشاهی و ثروتی باقی ماند و نه برای فریدون تاج و تختی؛ بنابراین هیچ قدرت و داراییای پایدار نیست.
پیش از آن کن حساب خود که تو را / دیگری در حساب گیرد سخت
پیش از آنکه دیگری با سختگیری تو را مورد حسابرسی و بازخواست قرار دهد، خودت به اعمال و کردار خویش رسیدگی کن.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه ناپایداری قدرت، ثروت و شکوه دنیوی را یادآور میشود و با اشاره به سکندر و فریدون نشان میدهد که حتی بزرگترین فرمانروایان نیز سرانجام همه داشتههای خود را از دست دادهاند. انسان نباید به ملک و مال و مقام مغرور شود، زیرا هیچ چیز در جهان ماندگار نیست. شاعر سفارش میکند که هرکس پیش از فرارسیدن مرگ و داوری دیگران، خود به حساب اعمال و رفتار خویش رسیدگی کند. پیام اصلی شعر، دعوت به خودآگاهی، مسئولیتپذیری و آمادگی برای پاسخگویی در برابر کردار خویش است.



