کس نگذشت در دلم تا تو به خاطر منی

معنی بیت‌های شعر

کس نگذشت در دلم تا تو به خاطر منی
یک نفس از درون من خیمه به در نمی‌زنی

از زمانی که تو در یاد و خاطر منی، هیچ‌کس دیگری به دل من راه نیافته است؛ زیرا تو حتی یک لحظه هم از درون جانم بیرون نمی‌روی.

مهرگیاه عهد من تازه‌تر است هر زمان
ور تو درخت دوستی از بن و بیخ برکنی

پیمان و محبت من هر لحظه تازه‌تر و استوارتر می‌شود، هرچند تو درخت دوستی را از ریشه برکنی و به این رابطه پایان دهی.

کس نستاندم به هیچ ار تو برانی از درم
مقبل هر دو عالمم گر تو قبول می‌کنی

اگر تو مرا از درگاهت برانی، هیچ‌کس دیگری مرا نمی‌پذیرد؛ اما اگر مرا قبول کنی، خوشبخت‌ترین انسان در هر دو جهان خواهم بود.

چون تو بدیع صورتی بی سبب کدورتی
عهد وفای دوستان حیف بود که بشکنی

تو که چهره‌ای زیبا و دل‌فریب داری، شایسته نیست بی‌دلیل دلگیر شوی و پیمان وفاداری با دوستان را بشکنی.

صبر به طاقت آمد از بار کشیدن غمت
چند مقاومت کند حبه و سنگ صد منی

صبرم از تحمل بار اندوه تو به پایان رسیده است؛ یک دانه کوچک تا چه اندازه می‌تواند در برابر سنگی صد منی مقاومت کند؟

از همه کس رمیده‌ام با تو درآرمیده‌ام
جمع نمی‌شود دگر هر چه تو می‌پراکنی

از همه مردم گریخته و تنها با تو آرام گرفته‌ام؛ پس اگر تو مرا پراکنده و پریشان کنی، دیگر گردآوردن و سامان دادن به من ممکن نیست.

ای دل اگر فراق او و آتش اشتیاق او
در تو اثر نمی‌کند تو نه دلی که آهنی

ای دل، اگر دوری از او و آتش شوق دیدارش در تو اثر نمی‌گذارد، پس تو دل نیستی، بلکه از آهن ساخته شده‌ای.

هم به در تو آمدم از تو که خصم و حاکمی
چاره پای بستگان نیست به جز فروتنی

با این‌که تو هم دشمن و هم داور منی، باز به درگاهت آمده‌ام؛ زیرا گرفتاران و اسیران چاره‌ای جز فروتنی و تسلیم ندارند.

سعدی اگر جزع کنی ور نکنی چه فایده
سخت کمان چه غم خورد گر تو ضعیف جوشنی

ای سعدی، چه بی‌تابی کنی و چه نکنی، سودی ندارد؛ تیرانداز نیرومند از کسی که زرهی ضعیف دارد، بیم و اندوهی به دل راه نمی‌دهد.