سخت به ذوق می‌دهد باد ز بوستان نشان

معنی بیت‌های شعر

سخت به ذوق می‌دهد باد ز بوستان نشان / صبح دمید و روز شد خیز و چراغ وانشان

وزش بادِ بوستان بسیار شادی‌بخش است و از آمدن بهار خبر می‌دهد. صبح دمیده و روز آغاز شده است؛ برخیز و چراغ را خاموش کن.

گر همه خلق را چو من بی‌دل و مست می‌کنی / روی به صالحان نما خمر به زاهدان چشان

اگر همه مردم را مانند من دل‌باخته و مست می‌کنی، به سراغ پارسایان برو و زاهدان را نیز از شراب عشق بچشان.

طایفه‌ای سماع را عیب کنند و عشق را / زمزمه‌ای بیار خوش تا بروند ناخوشان

گروهی سماع و عشق را عیب می‌دانند؛ نغمه‌ای دل‌نشین سر کن تا این ناخوش‌دلان و عیب‌جویان از میان بروند.

خرقه بگیر و می بده باده بیار و غم ببر / بی‌خبر است عاقل از لذت عیش بیهشان

خرقه‌ی درویشی بپوش، شراب بده و باده بیاور تا غم از میان برود؛ زیرا آدم عاقل و هوشیار از لذت زندگیِ مستان و بی‌خودان بی‌خبر است.

سوختگان عشق را دود به سقف می‌رود / وقع ندارد این سخن پیش فسرده آتشان

از دلِ عاشقان سوخته، دودِ آه تا سقف بالا می‌رود؛ اما این سخن نزد کسانی که آتش عشق در وجودشان خاموش و سرد است، اثری ندارد.

رقص حلال بایدت سنت اهل معرفت / دنیا زیر پای نه دست به آخرت فشان

اگر رقص و شادیِ حلال می‌خواهی، به شیوه‌ی عارفان رفتار کن: دنیا را زیر پا بگذار و دل و دست خود را به سوی آخرت بگشا.

تیغ به خفیه می‌خورم آه نهفته می‌کنم / گوش کجا که بشنود ناله زار خامشان

در نهان از تیغ عشق زخم می‌خورم و آه خود را پنهان می‌کنم؛ کجا گوشی هست که ناله‌ی دردناک و خاموش مرا بشنود؟

چند نصیحتم کنی کز پی نیکوان مرو / چون نروم که بیخودم شوق همی‌برد کشان

چه اندازه مرا پند می‌دهی که در پی خوب‌رویان نروم؟ چگونه نروم، وقتی شوق و عشق، بی‌اختیار مرا به دنبال آنان می‌کشد؟

من نه به وقت خویشتن پیر و شکسته بوده‌ام / موی سپید می‌کند چشم سیاه اکدشان

من در زمان طبیعیِ زندگی خود پیر و فرسوده نشده‌ام؛ بلکه چشم سیاه و نگاه دل‌ربای محبوبان، مویم را سپید کرده است.

بوی بهشت می‌دمد ما به عذاب در گرو / آب حیات می‌رود ما تن خویشتن کشان

بوی بهشت می‌وزد، اما ما گرفتار عذابیم؛ آب حیات در جریان است، ولی ما پیکر خویش را با رنج و سختی می‌کشیم.

باد بهار و بوی گل متفقند سعدیا / چون تو فصیح بلبلی حیف بود ز خامشان

ای سعدی، نسیم بهار و بوی گل با یکدیگر هماهنگ و هم‌داستان‌اند؛ تو نیز که بلبلِ فصیحی، شایسته نیست خاموش بمانی.

«»