در عهد تو ای نگار دلبند

سعدی-سایر اشعار
شماره 16
در عهد تو ای نگار دلبند
بس عهد که بشکنند و سوگند
بر جان ضعیف آرزومند
زین بیش جفا و جور مپسند
من چون تو دگر ندیدهام خوب
منظور جهانیان و محبوب
دیگر نرود به هیچ مطلوب
خاطر که گرفت با تو پیوند
ما را هوس تو کس نیاموخت
پروانه به جهد خویشتن سوخت
عشق آمد و چشم عقل بردوخت
شوق آمد و بیخ صبر برکند
دوران تو نادر اوفتاده ست
کاین حسن خدا به کس نداده ست
در هیچ زمانهای نزادست
مادر به جمال چون تو فرزند
ای چشم و چراغ دیده و حی
خون ریختنم چه میکنی هی
این جور که میبریم تا کی
وین صبر که میکنیم تا چند
هرلحظه به سر درآیدم دود
فریاد و جزع نمیکند سود
افتادم و مصلحت چنین بود
بیبند نگیرد آدمی پند
دل رفت و عنان طاقت از دست
سیل آمد و ره نمیتوان بست
من نیستم ار کسی دگر هست
از دوست به یاد دوست خرسند
مهر تو نگار سرو قامت
بر من رقم است تا قیامت
باد است به گوش من ملامت
واندوه فراق کوه الوند
دل در طلب تو رفت و دینم
جان نیز طمع کنی یقینم
مستوجب این و بیش از اینم
باشد که چو مردم خردمند
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله ی کار خویش گیرم
معنی بیتهای شعر
در عهد تو ای نگار دلبند / بس عهد که بشکنند و سوگند
ای یار عزیز و محبوب من، در روزگار عشق تو چه بسیار پیمانها که شکسته میشوند و سوگندها که بر زبان میآیند.
بر جان ضعیف آرزومند / زین بیش جفا و جور مپسند
بر جان ناتوان و آرزومند من بیش از این ستم و بیمهری روا مدار.
من چون تو دگر ندیدهام خوب / منظور جهانیان و محبوب
من زیبارویی مانند تو ندیدهام؛ تو محبوب و مورد توجه همه مردم هستی.
دیگر نرود به هیچ مطلوب / خاطر که گرفت با تو پیوند
دلی که با تو پیوند خورده باشد، دیگر به هیچ محبوب و خواستهای دل نمیبندد.
ما را هوس تو کس نیاموخت / پروانه به جهد خویشتن سوخت
هیچکس عشق و شوق تو را به ما نیاموخت؛ همانگونه که پروانه خود با کوشش و اختیار خویش در آتش سوخت.
عشق آمد و چشم عقل بردوخت / شوق آمد و بیخ صبر برکند
عشق آمد و دیده عقل را نابینا کرد، و شوق پدیدار شد و ریشه شکیبایی را از میان برد.
دوران تو نادر اوفتاده ست / کاین حسن خدا به کس نداده ست
روزگار و زمانه تو بیمانند است، زیرا خداوند چنین زیبایی و نیکوییای به هیچکس نداده است.
در هیچ زمانهای نزادست / مادر به جمال چون تو فرزند
در هیچ دورهای مادری فرزندی به زیبایی تو نزاده است.
ای چشم و چراغ دیده و حی / خون ریختنم چه میکنی هی
ای کسی که چشم و چراغ دیدگان منی، چرا پیوسته مرا میآزاری و خون دل مرا میریزی؟
این جور که میبریم تا کی / وین صبر که میکنیم تا چند
این ستم و آزار تو تا چه زمانی ادامه خواهد داشت و شکیبایی ما تا چه اندازه باید طول بکشد؟
هرلحظه به سر درآیدم دود / فریاد و جزع نمیکند سود
هر لحظه دود آه و اندوه از سرم برمیخیزد، اما فریاد و بیتابی سودی ندارد.
افتادم و مصلحت چنین بود / بیبند نگیرد آدمی پند
به دام عشق افتادم و تقدیر چنین بود؛ انسان تا گرفتار نشود و پیامد کار را نبیند، پند نمیگیرد.
دل رفت و عنان طاقت از دست / سیل آمد و ره نمیتوان بست
دل از دست رفت و اختیار شکیبایی نیز از میان رفت؛ سیل عشق آمده است و نمیتوان راه آن را بست.
من نیستم ار کسی دگر هست / از دوست به یاد دوست خرسند
اگر کسی جز من وجود دارد، من دیگر نیستم؛ زیرا به یاد دوست خرسند و از خود بیخود شدهام.
مهر تو نگار سرو قامت / بر من رقم است تا قیامت
ای یار سروقامت، محبت تو تا روز قیامت بر وجود من نوشته و ماندگار شده است.
باد است به گوش من ملامت / واندوه فراق کوه الوند
سرزنش دیگران برای من همچون باد بیاثر است، اما اندوه دوری تو برایم به سنگینی کوه الوند است.
دل در طلب تو رفت و دینم / جان نیز طمع کنی یقینم
دلم در راه جستوجوی تو از دست رفت و ایمان و آیینم نیز در این راه تباه شد؛ یقین دارم که اگر جانم را هم بخواهی، از آن دریغ نخواهم کرد.
مستوجب این و بیش از اینم / باشد که چو مردم خردمند
من سزاوار این رنج و حتی بیش از آن هستم؛ شاید روزی مانند مردم خردمند رفتار کنم.
بنشینم و صبر پیش گیرم / دنباله ی کار خویش گیرم
باید بنشینم و شکیبایی پیشه کنم و به دنبال سامان دادن کار و زندگی خویش بروم.
پیام و مفهوم اصلی
پیام اصلی شعر، بیان عشق و دلباختگی عمیق شاعر به معشوقی یگانه و محبوب است؛ شاعر با ستایش زیبایی بیهمتای او، از بیوفایی، جفا و شکستن پیمانها گله میکند و از معشوق میخواهد بیش از این بر جان ناتوان و آرزومند او ستم روا ندارد.



