حالی که مرا عاجز و محتال بکرد

سعدی-رباعی شماره 51
حالی که مرا عاجز و محتال بکرد
خطی برسید و دفع آن حال بکرد
خال سیهش بود که خونم میریخت
ریش آمد و رویش همه چون خال بکرد
معنی بیتهای شعر
حالی که مرا عاجز و محتال بکرد / خطی برسید و دفع آن حال بکرد
در حالی که آن وضعیت مرا ناتوان و درمانده کرده بود، نامهای رسید و آن حال و گرفتاری را برطرف کرد.
خال سیهش بود که خونم میریخت / ریش آمد و رویش همه چون خال بکرد
خال سیاه او چنان دل مرا میآزرد که گویی خونم را میریخت؛ سپس ریش بر چهرهاش رویید و تمام صورتش را مانند همان خال سیاه کرد.
پیام و مفهوم اصلی
این رباعی بیانگر رنج و ناتوانی عاشق در برابر زیبایی معشوق است؛ خال سیاه او چنان دل عاشق را میآزارد که گویی خونش را میریزد، اما با رسیدن خط و روییدن ریش، چهرهٔ معشوق دگرگون میشود و سراسر به رنگ همان خال درمیآید. سعدی با بهرهگیری از طنز و بازی هنرمندانه با واژههای «خط»، «خال» و «ریش»، هم شدت شیفتگی عاشق را نشان میدهد و هم گذر زمان و تغییر ظاهر معشوق را به تصویری زیبا و خیالانگیز تبدیل میکند.



