گر خود ز عبادت استخوانی در پوست

سعدی-رباعی شماره 17
گر خود ز عبادت استخوانی در پوست
زشت است اگر اعتقاد بندی که نکوست
گر بر سر پیکان برود طالب دوست
حقا که هنوز منّتِ دوست بر اوست
معنی بیتهای شعر
گر خود ز عبادت استخوانی در پوست / زشت است اگر اعتقاد بندی که نکوست
حتی اگر بر اثر عبادت، از شدت لاغری تنها استخوانی در پوست مانده باشی، اگر باور داشته باشی که عبادتت خوب و پسندیده است، این خودبینی و اعتقاد نادرست، زشت و ناپسند است.
گر بر سر پیکان برود طالب دوست / حقا که هنوز منّتِ دوست بر اوست
اگر عاشق و جویندهٔ دوست در راه عشق تا پای جان پیش برود و بر سر پیکان قرار گیرد، باز هم حقیقتاً لطف و منّت دوست بر اوست؛ زیرا رسیدن او به این مقام به یاری و عنایت معشوق است.
تفسیر کلی
سعدی در این رباعی بر فروتنی و پرهیز از خودپسندی در عبادت تأکید میکند. حتی اگر انسان بر اثر عبادت بسیار ناتوان و رنجور شود، نباید خود را نیکوکار و برتر از دیگران بداند. عاشق راستینِ دوست، جان خود را نیز در راه او فدا میکند، اما این فداکاری را لطفی از جانب خود نمیشمارد. در نگاه سعدی، انسان هر اندازه در مسیر عشق و بندگی پیش رود، همچنان وامدار محبت و عنایت دوست است.



