گر در همه شهر یک سر نیشتر است

سعدی-رباعی شماره 16
گر در همه شهر یک سر نیشتر است
در پای کسی رود که درویش تر است
با این همه راستی که میزان دارد
میلش طرفی بود که آن بیشتر است
معنی بیتهای شعر
گر در همه شهر یک سر نیشتر است / در پای کسی رود که درویش تر است
اگر در سراسر شهر تنها یک سرِ نیشتر وجود داشته باشد، آن نیشتر به پای کسی فرو میرود که از همه درویشتر و بیچیزتر است.
با این همه راستی که میزان دارد / میلش طرفی بود که آن بیشتر است
با وجود آنکه ترازو باید عدالت و برابری را نشان دهد، باز هم کفهٔ آن به سوی کسی سنگینتر میشود که دارایی و قدرت بیشتری دارد.
تفسیر کلی
سعدی در این رباعی از بیعدالتی و نابرابری در جهان سخن میگوید و نشان میدهد که رنج و آسیب معمولاً نصیب فرودستان و درویشان میشود. تصویر «نیشتر» نمادی از درد و سختیهایی است که بیش از همه بر پای نیازمندان فرود میآید. شاعر با اشاره به «میزان» و راستی، ظاهر عدالت را میپذیرد، اما تأکید میکند که حتی این میزان نیز به سوی کفه سنگینتر میل دارد. بدینگونه، رباعی نگاه انتقادی سعدی به مناسبات ناعادلانه اجتماعی و غلبه قدرت و ثروت بر حق و انصاف را بیان میکند.



