ورود / عضویت



من آن ساعت که از مادر بزادم همراه با معنی و تفسیر

من آن ساعت که از مادر بزادم — (همراه با معنی و تفسیر)

من آن ساعت که از مادر بزادم



ایرج میرزا – مثنوی شماره 9

شاعر این بیت ها را گرداگرد تصویرِ خویش نوشته است

من آن ساعت که از مادر بزادم

به دام مهر و چنگ مه فتادم

مرا گفتند مهر و مه دو خادم

به نوبت روز و شب بر من مُلازم

یکی ماما یکی لالای من شد

سر زانوی این دو جای من شد

به من گفتند کاین لالا و ماما

کهن خدمتگزارانند بر ما

نیاکان تو را هم این دو بودند

که روز و شب پرستاری نمودند

تو هم از این دو یابی پرورش ها

خوری از سفره ی اینان خورش ها

گرفتم پیش راه زندگانی

ز طفلی پا نهادم در جوانی

ز یک تا سن سی و چل رسیدم

خودی آراستم، قدی کشیدم

به زیورها همی کردم مزیّن

برون و اندرون خانه من

لبم از لعل شد دندان ز لولو

ز نقد عمر جیب و جَیب مملو

دو چشم از جزع و دو گونه ز مرجان

گهرهای فراوان هشته در جان

ز عنبر موی کردم از صدف گوش

ز سیم ساده آکندم بُنا گوش

چو کم کم صاحب این مایه گشتم

رفیق دختر همسایه گشتم

بنای شهوت و مستی نهادم

زمام دل به دست نفس دادم

دو خادم یافتندم غافل و مست

برای غارتم گشتند هم دست

چو آگاه از درون بیت بودند

اثاث البیت را یک یک ربودند

یکی شب آمد و لعل لبم برد

یکی روز آمد و رخت شبم برد

یکی از نقد عمرم کاست کم کم

یکی از گوهر جانم دمادم

دو جزع و سی و دو لو‌لو شد از چنگ

یکی از شیشه و آن دیگر از سنگ

چه گویم خود چه ها آمد به روزم

چسان کردند کم کم مایه سوزم

تهی شد خانه، خالی ماند دستم

به پنجاه و سه سال اینم که هستم

نه احساسات من باقی نه افکار

همانا صورتی هستم به دیوار

سپارم نوجوانان وطن را

که گاهی بنگرند این عکس من را

ز کید مهر و مه غافل نمانند

جوانی را به غفلت نگذرانند

 

معنی بیت‌های شعر

من آن ساعت که از مادر بزادم / به دام مهر و چنگ مه فتادم

از همان لحظه‌ای که از مادر زاده شدم، گرفتار مهر و ماه، یعنی گذر زمان و روزگار، شدم.

مرا گفتند مهر و مه دو خادم / به نوبت روز و شب بر من مُلازم

به من گفتند که خورشید و ماه دو خدمتگزارند و به نوبت، روز و شب، همواره در خدمت من هستند.

یکی ماما یکی لالای من شد / سر زانوی این دو جای من شد

یکی از آن دو مانند دایه و دیگری مانند پرستار من شد و من در پناه و حمایت آن دو پرورش یافتم.

به من گفتند کاین لالا و ماما / کهن خدمتگزارانند بر ما

به من گفتند که این دایه و پرستار، خدمتگزاران دیرینه و همیشگی ما هستند.

نیاکان تو را هم این دو بودند / که روز و شب پرستاری نمودند

این دو، برای نیاکان تو نیز همین نقش را داشتند و شب و روز از آنان نگهداری می‌کردند.

تو هم از این دو یابی پرورش‌ها / خوری از سفرهٔ اینان خورش‌ها

تو نیز به وسیلهٔ این دو پرورش می‌یابی و از خوان و نعمت آنان بهره‌مند می‌شوی.

گرفتم پیش راه زندگانی / ز طفلی پا نهادم در جوانی

زندگی را آغاز کردم و از دوران کودکی وارد جوانی شدم.

ز یک تا سن سی و چل رسیدم / خودی آراستم، قدی کشیدم

از یک‌سالگی تا چهل‌سالگی پیش رفتم، خود را آراستم و به رشد و بالندگی رسیدم.

به زیورها همی کردم مزیّن / برون و اندرون خانه من

ظاهر و باطن زندگی و وجود خود را با زیورها و آرایه‌های گوناگون آراستم.

لبم از لعل شد دندان ز لولو / ز نقد عمر جیب و جَیب مملو

لبم مانند لعل سرخ و دندان‌هایم مانند مروارید شد و جیب و گریبانم از سرمایهٔ عمر و دارایی پر گردید.

دو چشم از جزع و دو گونه ز مرجان / گهرهای فراوان هشته در جان

چشمانم مانند سنگ جزع و گونه‌هایم مانند مرجان زیبا شد و گوهرهای فراوانی در وجود و جانم گرد آمد.

ز عنبر موی کردم از صدف گوش / ز سیم ساده آکندم بُنا گوش

موهایم را همچون عنبر خوش‌بو و گوش‌هایم را مانند صدف آراستم و لالهٔ گوشم را با زیورهای سیمین پر کردم.

چو کم کم صاحب این مایه گشتم / رفیق دختر همسایه گشتم

وقتی کم‌کم صاحب این زیبایی و سرمایه شدم، با دختر همسایه دوست و هم‌نشین شدم.

بنای شهوت و مستی نهادم / زمام دل به دست نفس دادم

به هوسرانی و خوش‌گذرانی روی آوردم و اختیار دل و زندگی‌ام را به دست خواهش‌های نفسانی سپردم.

دو خادم یافتندم غافل و مست / برای غارتم گشتند هم دست

آن دو خدمتگزار، یعنی مهر و ماه و گذر زمان، مرا غافل و مست از زندگی یافتند و برای غارت سرمایه‌ام با یکدیگر هم‌دست شدند.

چو آگاه از درون بیت بودند / اثاث البیت را یک یک ربودند

چون از همهٔ دارایی‌های درون خانهٔ وجودم آگاه بودند، وسایل و سرمایه‌های مرا یکی‌یکی ربودند.

یکی شب آمد و لعل لبم برد / یکی روز آمد و رخت شبم برد

یکی از آن دو در شب آمد و سرخی و زیبایی لبم را گرفت و دیگری در روز آمد و سیاهی و زیبایی موهایم را از میان برد.

یکی از نقد عمرم کاست کم کم / یکی از گوهر جانم دمادم

یکی اندک‌اندک از سرمایهٔ عمرم کاست و دیگری پیوسته از گوهر جان و نیروی زندگی‌ام کم کرد.

دو جزع و سی و دو لو‌لو شد از چنگ / یکی از شیشه و آن دیگر از سنگ

دو چشم و سی‌ودو دندانم از دست رفتند؛ یکی از شیشه، یعنی چشم، و دیگری از سنگ، یعنی دندان، بود.

چه گویم خود چه ها آمد به روزم / چسان کردند کم کم مایه سوزم

چه بگویم که چه بر سرم آمد و چگونه آن دو، کم‌کم سرمایه و توان زندگی‌ام را نابود کردند.

تهی شد خانه، خالی ماند دستم / به پنجاه و سه سال اینم که هستم

خانهٔ وجودم خالی و دستم تهی شد و اکنون در پنجاه‌وسه‌سالگی به این حال و روز افتاده‌ام.

نه احساسات من باقی نه افکار / همانا صورتی هستم به دیوار

نه احساس و عاطفه‌ای برایم باقی مانده و نه اندیشه‌ای؛ گویی تنها تصویری بی‌جان بر دیوار هستم.

سپارم نوجوانان وطن را / که گاهی بنگرند این عکس من را

این تصویر و سرگذشت خود را به نوجوانان وطن می‌سپارم تا گاهی به آن نگاه کنند و عبرت بگیرند.

ز کید مهر و مه غافل نمانند / جوانی را به غفلت نگذرانند

تا از نیرنگ و کارکرد فریبندهٔ زمان غافل نمانند و دوران جوانی خود را بیهوده و از روی غفلت سپری نکنند.

تفسیر کلی

شاعر در این ابیات، تولد انسان را آغاز گرفتارشدن او در چرخهٔ مهر و ماه و گذر روز و شب می‌داند. خورشید و ماه همچون دو خدمتگزار همیشگی، از نخستین لحظهٔ زندگی همراه و پرورش‌دهندهٔ انسان معرفی شده‌اند؛ یکی در نقش ماما و دیگری در نقش لالا. این تصویرپردازی، پیوند جدایی‌ناپذیر انسان با طبیعت و نظم کیهانی را نشان می‌دهد و به آن حال‌وهوایی اسطوره‌ای می‌بخشد. در عین سادگی و طنز ظریف، شاعر بر گذر زمان و وابستگی زندگی آدمی به گردش جهان تأکید می‌کند.

‫«این مطلب با پشتیبانی هوش مصنوعی آماده و پس از ویرایش توسط اعضای تحریریه، در سایت درج شده است.»

دیدگاهتان را بنویسید

😊
🌸🌹🌺🌻🌷🌼💐🥀😒😡😠😤😊😂❤️👍🔥🎉😍🤔😢🙏😎🥳😅🤗😴🤩😭😱💔✨💯👏🙌💪🌟💖💙💚🧡💜🤍🖤