طبیعت گر شگرفی ها نماید

ایرج میرزا – مثنوی شماره 23
ستایش صنیع الدوله
طبیعت گر شگرفی ها نماید
شگفتی بر شگفتی ها فزاید
گهی بینی که اندر گلخنی زشت
که هست آکنده از خار و خس و خشت
یکی لاله دمیده سرخ و دلکش
که دیده گردد از دیدار آن خوش
گهی در وادی پر خار و پر سنگ
به خار و سنگ حامل چند فرسنگ
بیابی اتفاقا چشمه ای خُرد
که جان یابد از او چون تشنه ای خورد
گهی بالای کوهی صعب و بی آب
در آن از رستنی ها جمله نایاب
درختی سایه گستر رسته بینی
رَسی در سایه اش راحت نشینی
صنیع الدوله هم در دوره ی ما
یکی بود از شگفتی های دنیا
معنی بیتهای نخستین
طبیعت گر شگرفی ها نماید / شگفتی بر شگفتی ها فزاید
اگر طبیعت شگفتیای پدید آورد، پیوسته بر شگفتیهای خود میافزاید.
گهی بینی که اندر گلخنی زشت / که هست آکنده از خار و خس و خشت
گاهی میبینی که در مکانی زشت و نامطلوب، که از خار و خاشاک و پارههای خشت پر شده است،
یکی لاله دمیده سرخ و دلکش / که دیده گردد از دیدار آن خوش
لالهای سرخ و زیبا روییده است که دیدن آن چشم را شاد و خرسند میکند.
گهی در وادی پر خار و پر سنگ / به خار و سنگ حامل چند فرسنگ
گاهی در درهای پر از خار و سنگ، پس از پیمودن چند فرسنگ راه دشوار و سنگلاخ،
بیابی اتفاقا چشمه ای خُرد / که جان یابد از او چون تشنه ای خورد
بهطور اتفاقی چشمهای کوچک مییابی که هر تشنهای با نوشیدن آب آن جان تازه میگیرد.
گهی بالای کوهی صعب و بی آب / در آن از رستنی ها جمله نایاب
گاهی در بالای کوهی دشوار و بیآب، جایی که هیچ گیاهی در آن یافت نمیشود،
درختی سایه گستر رسته بینی / رَسی در سایه اش راحت نشینی
درختی سایهگستر و روییده میبینی و میتوانی به سایهاش بروی و آسوده بنشینی.
صنیع الدوله هم در دوره ی ما / یکی بود از شگفتی های دنیا
صنیعالدوله نیز در روزگار ما یکی از شگفتیهای جهان بود.
معنی بیتهای پایانی
صنیع الدوله هم در دوره ی مایکی بود از شگفتی های دنیا / صنیعالدوله نیز در روزگار ما یکی از شگفتیهای جهان بود.
صنیعالدوله نیز در زمان ما از شگفتیهای جهان و شخصیتی کمنظیر بود.
تفسیر کلی
شاعر با نگاهی هنرمندانه به شگفتیهای طبیعت، نشان میدهد که زیبایی و ارزش میتوانند در دل زشتی و دشواری نیز پدیدار شوند. روییدن لالهای سرخ و دلکش در میان گلخن و خار و خشت، نمادی از ظهور استعداد و فضیلت در محیطی نامناسب است. همچنین تصویر وادی پرخار و سنگ، بر سختی راه و رنجی که برای رسیدن به مقصد باید تحمل کرد تأکید دارد. این ابیات زمینهای برای ستایش صنیعالدوله فراهم میکنند و او را همچون پدیدهای ارزشمند و درخشان در میان شرایط دشوار معرفی مینمایند.



