کی دانستم که بی خطا برگردی

سعدی-رباعی شماره 180
کی دانستم که بی خطا برگردی
برگشتی و خون مستمندان خوردی
بالله اگر آن که خط کشتن دارد
آن جور پسندد که تو بیخط کردی
معنی بیتهای شعر
کی دانستم که بی خطا برگردی / برگشتی و خون مستمندان خوردی
هرگز نمیدانستم که بیگناه و بیخطا بازگردی؛ اما بازگشتی و خون و حق ستمدیدگان را پایمال کردی.
بالله اگر آن که خط کشتن دارد / آن جور پسندد که تو بیخط کردی
به خدا سوگند، حتی کسی که قصد کشتن دارد نیز آن ستمی را که تو بیدلیل روا داشتی، نمیپسندد.
تفسیر کلی
شاعر با لحنی سرزنشآمیز خطاب به کسی سخن میگوید که انتظار میرفت بیگناه و بیخطا بازگردد، اما بازگشت او با ستم و خونریزی همراه شده است. تعبیر «خون مستمندان خوردی» شدت بیرحمی و بیاعتنایی او به مردم ناتوان را نشان میدهد. سعدی با بازی هنرمندانه میان «خط» به معنای گناه و «خط کشتن» به معنای فرمان قتل، تناقض میان ادعای بیگناهی و کردار ظالمانه را برجسته میکند. در پایان، شاعر تأکید میکند که حتی صاحب خوی خونریز نیز چنین ستم آشکاری را نمیپسندد و بدینگونه ظلم حاکم را نکوهش میکند.



