دامن کشان همی‌شد در شرب زرکشیده
حافظ-غزل شماره 425
دامن کشان همی‌شد در شرب زرکشیده
صد ماه رو ز رشکش جیب قصب دریده
از تاب آتش می بر گرد عارضش خوی
چون قطره‌های شبنم بر برگ گل چکیده
لفظی فصیح شیرین قدّی بلند چابک
رویی لطیف زیبا چشمی خوش کشیده
یاقوت جان فزایش از آب لطف زاده
شمشاد خوش خرامش در ناز پروریده
آن لعل دلکشش بین وان خنده ی دل آشوب
وآن رفتن خوشش بین وآن گام آرمیده
آن آهوی سیه چشم از دام ما برون شد
یاران چه چاره سازم با این دل رمیده
زنهار تا توانی اهل نظر میازار
دنیا وفا ندارد ای نور هر دو دیده
تا کی کشم عتیبت از چشم دلفریبت
روزی کرشمه‌ای کن ای یار برگزیده
گر خاطر شریفت رنجیده شد ز حافظ
بازآ که توبه کردیم از گفته و شنیده
بس شکر بازگویم در بندگیّ خواجه
گر اوفتد به دستم آن میوه ی رسیده
معنی و تفسیر بیت های نخستین:
1.دامن کشان همی‌شد در شرب زرکشیده / صد ماه رو ز رشکش جیب قصب دریده:
حافظ در این بیت از معشوقی سخن می‌گوید که دامن کشان (با ناز و ادا) در شرب (شراب) زرکشیده (طلایی) می‌رود. او می‌گوید که صد ماه‌رو (زیبارویان) از رشک (حسادت) جیب قصب (لباس فاخر) خود را دریده‌اند. این بیت نشان‌دهندهٔ جمال بی‌نظیر معشوق است.
2.از تاب آتش می بر گرد عارضش خوی / چون قطره‌های شبنم بر برگ گل چکیده:
در این بیت، حافظ از تاب آتش می (شراب) سخن می‌گوید که بر گرد عارض (چهره) معشوق می‌چرخد. او می‌گوید که این تاب مانند قطره‌های شبنم بر برگ گل چکیده است. این بیت نشان‌دهندهٔ تأثیر شراب بر جمال معشوق است.
3.لفظی فصیح شیرین قدّی بلند چابک / رویی لطیف زیبا چشمی خوش کشیده:
حافظ در این بیت از معشوقی سخن می‌گوید که لفظی فصیح (سخنی شیوا) و شیرین دارد. او قدی بلند و چابک، رویی لطیف و زیبا، و چشمی خوش‌کشیده دارد. این بیت نشان‌دهندهٔ جمال و زیبایی معشوق است.
4.یاقوت جان فزایش از آب لطف زاده / شمشاد خوش خرامش در ناز پروریده:
در این بیت، حافظ از یاقوت جان‌فزای معشوق سخن می‌گوید که از آب لطف (مهربانی) زاده شده است. او می‌گوید که معشوق مانند شمشاد (درخت زیبا) خوش‌خرام و در ناز پروریده است. این بیت نشان‌دهندهٔ جمال و لطافت معشوق است.
5.آن لعل دلکشش بین وان خنده ی دل آشوب / وآن رفتن خوشش بین وآن گام آرمیده:
حافظ در این بیت از لعل دلکش (لب‌های زیبا) و خندهٔ دل‌آشوب معشوق سخن می‌گوید. او می‌گوید که رفتن خوش و گام آرمیدهٔ معشوق را ببین. این بیت نشان‌دهندهٔ جاذبهٔ معشوق است.
معنی و تفسیر بیت های پایانی:
6.آن آهوی سیه چشم از دام ما برون شد / یاران چه چاره سازم با این دل رمیده:
در این بیت، حافظ از آهوی سیه‌چشم (معشوق) سخن می‌گوید که از دام او بیرون رفته است. او از یاران می‌پرسد که با این دل رمیده (گریزان) چه چاره‌ای سازم؟ این بیت نشان‌دهندهٔ درد فراق و جدایی است.
7.زنهار تا توانی اهل نظر میازار / دنیا وفا ندارد ای نور هر دو دیده:
حافظ در این بیت از اهل نظر (کسانی که بینش دارند) سخن می‌گوید و می‌گوید که تا می‌توانی آن‌ها را میازار (آزار نده). او می‌گوید که دنیا وفا ندارد، ای نور هر دو دیده (معشوق). این بیت نشان‌دهندهٔ بی‌وفایی دنیا و ارزش اهل نظر است.
8.تا کی کشم عتیبت از چشم دلفریبت / روزی کرشمه‌ای کن ای یار برگزیده:
حافظ در این بیت از عتیبت (درد و رنج) سخن می‌گوید که از چشم دلفریب معشوق می‌کشد. او از معشوق می‌خواهد که روزی کرشمه‌ای (ناز و ادا) کند. این بیت نشان‌دهندهٔ اشتیاق برای وصال معشوق است.
9.گر خاطر شریفت رنجیده شد ز حافظ / بازآ که توبه کردیم از گفته و شنیده:
حافظ در این بیت از خاطر شریف (دل بزرگوار) معشوق سخن می‌گوید و می‌گوید که اگر از او رنجیده شده است، بازآ (بازگرد)، زیرا از گفته و شنیده (حرف‌ها و شنیده‌ها) توبه کرده‌ام. این بیت نشان‌دهندهٔ پشیمانی و توبهٔ حافظ است.
10.بس شکر بازگویم در بندگیّ خواجه / گر اوفتد به دستم آن میوه ی رسیده:
حافظ در این بیت از بندگی خواجه (پادشاه یا بزرگی) سخن می‌گوید و می‌گوید که اگر میوهٔ رسیده (نعمت) به دستش بیفتد، شکر بسیار خواهد گفت. این بیت نشان‌دهندهٔ قدردانی و شکرگزاری حافظ است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.