دانی که چنگ و عود چه تقریر می‌کنند-همراه با معنی و تفسیر

دانی که چنگ و عود چه تقریر می‌کنند

---

حافظ-غزل شماره 200

 

دانی که چنگ و عود چه تقریر می‌کنند

پنهان خورید باده که تعزیر می‌کنند

ناموس عشق و رونق عشاق می‌برند

عیب جوان و سرزنش پیر می‌کنند

جز قلب تیره هیچ نشد حاصل و هنوز

باطل در این خیال که اکسیر می‌کنند

گویند رمز عشق مگویید و مشنوید

مشکل حکایتی ست که تقریر می‌کنند

ما از برون در شده مغرور صد فریب

تا خود درون پرده چه تدبیر می‌کنند

تشویش وقت پیر مغان می‌دهند باز

این سالکان نگر که چه با پیر می‌کنند

صد ملک دل به نیم نظر می‌توان خرید

خوبان در این معامله تقصیر می‌کنند

قومی به جدّ و جهد نهادند وصل دوست

قومی دگر حواله به تقدیر می‌کنند

فی الجمله اعتماد مکن بر ثبات دهر

کاین کارخانه ای ست که تغییر می‌کنند

می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب

چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند

 

 

---

معنی بیت های نخستین

۱. دانی که چنگ و عود چه تقریر می‌کنند / پنهان خورید باده که تعزیر می‌کنند:
آیا می‌دانی چنگ و عود چه حکایتی می‌گویند؟ پنهانی شراب بنوشید که (مردم) مجازات می‌کنند. این بیت به فضای خفقان و سانسور اشاره دارد که هنرمندان و عاشقان مجبور به پنهانکاری شده‌اند.

۲. ناموس عشق و رونق عشاق می‌برند / عیب جوان و سرزنش پیر می‌کنند:
آبروی عشق و شکوه عشاق را می‌ربایند، جوانان را ملامت و پیران را سرزنش می‌کنند. حافظ به هجوم جامعه به مقدسات عشق و عاشقی اشاره می‌کند.

۳. جز قلب تیره هیچ نشد حاصل و هنوز / باطل در این خیال که اکسیر می‌کنند:
جز دل تاریک چیزی به دست نیامده است، و هنوز بیهوده در این فکرند که اکسیر (معجون عشق) بسازند. این بیت به ناتوانی انسان در ساخت معجون حقیقی عشق اشاره دارد.

۴. گویند رمز عشق مگویید و مشنوید / مشکل حکایتی ست که تقریر می‌کنند:
می‌گویند راز عشق را نگویید و نشنوید، اما خودشان دشواری‌هایی را شرح می‌دهند. شاعر به تناقض رفتار مدعیان اشاره می‌کند.

۵. ما از برون در شده مغرور صد فریب / تا خود درون پرده چه تدبیر می‌کنند:
ما از بیرون فریب‌های بسیاری خورده‌ایم، اما نمی‌دانیم در پس پرده چه نقشه‌هایی می‌کشند. این بیت به نیرنگ‌های پنهانی حکومت‌ها و صاحبان قدرت اشاره دارد.

معنی بیت های پایانی

۶. تشویش وقت پیر مغان می‌دهند باز / این سالکان نگر که چه با پیر می‌کنند:
باز هم پیر مغان را به اضطراب انداخته‌اند، ببین این سالکان با پیر ما چه می‌کنند. حافظ به آزار صاحبان قدرت نسبت به عارفان راستین اشاره می‌کند.

۷. صد ملک دل به نیم نظر می‌توان خرید / خوبان در این معامله تقصیر می‌کنند:
با نیم‌نگاهی می‌توان صدها دل را خرید، اما زیبارویان در این معامله کوتاهی می‌کنند. این بیت به قدرت نگاه معشوق و کم‌مهری‌های او اشاره دارد.

۸. قومی به جدّ و جهد نهادند وصل دوست / قومی دگر حواله به تقدیر می‌کنند:
گروهی با تلاش بسیار به وصال دوست رسیدند و گروهی دیگر کار را به تقدیر واگذار کردند. شاعر به دو روش مختلف در مسیر عشق اشاره می‌کند.

۹. فی الجمله اعتماد مکن بر ثبات دهر / کاین کارخانه ای ست که تغییر می‌کنند:
به طور کلی به ثبات دنیا اعتماد نکن، چرا که این کارخانه پیوسته در حال تغییر است. این بیت به ناپایداری دنیا و اوضاع سیاسی-اجتماعی اشاره دارد.

۱۰. می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب / چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند:
شراب بنوش که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب، اگر خوب بنگری، همه ریا می‌کنند. این بیت به ریاکاری عمومی در جامعه اشاره دارد که حتی شاعر خود را نیز شامل می‌شود.

---

تفسیر شعر

 

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.