شاهد آن نیست که مویی و میانی دارد-همراه با معنی و تفسیر

شاهد آن نیست که مویی و میانی دارد

حافظ-غزل شماره 125

شاهد آن نیست که مویی و میانی دارد

بنده ی طلعت آن باش که آنی دارد

شیوه ی حور و پری گر چه لطیف است ولی

خوبی آن است و لطافت که فلانی دارد

چشمه ی چشم مرا ای گل خندان دریاب

که به امید تو خوش آب روانی دارد

گوی خوبی که برد از تو که خورشید آنجا

نه سواری ست که در دست عنانی دارد

دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی

آری آری سخن عشق نشانی دارد

خم ابروی تو در صنعت تیراندازی

برده از دست هر آنکس که کمانی دارد

در ره عشق نشد کس به یقین محرم راز

هر کسی بر حسب فکر گمانی دارد

با خرابات نشینان ز کرامات ملاف

هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد

مرغ زیرک نزند در چمنش پرده سرای

هر بهاری که به دنباله خزانی دارد

مدعی گو لغز و نکته به حافظ مفروش

کلک ما نیز زبانی و بیانی دارد

معنی بیت های نخستین

1. شاهد آن نیست که مویی و میانی دارد / بنده ی طلعت آن باش که آنی دارد:
معشوق حقیقی کسی نیست که فقط مویی و میانه‌ای دارد، بلکه بنده‌ی آن روی باش که “آن” (جذبه الهی) دارد. حافظ در این بیت تفاوت بین زیبایی ظاهری و جمال حقیقی را بیان می‌کند.

2. شیوه ی حور و پری گر چه لطیف است ولی / خوبی آن است و لطافت که فلانی دارد:
هرچند روش حور و پری لطیف است، اما زیبایی و نازکی واقعی از آن کسی است که “فلان” (آن ویژگی خاص) را دارد. شاعر در اینجا باز هم بر اصالت معشوق حقیقی تأکید می‌ورزد.

3. چشمه ی چشم مرا ای گل خندان دریاب / که به امید تو خوش آب روانی دارد:
ای گل خندان! اشک چشم مرا دریاب که به امید تو همچون چشمه‌ای خوش جریان دارد. این بیت التماس عاشق برای توجه معشوق را به زیبایی نشان می‌دهد.

4. گوی خوبی که برد از تو که خورشید آنجا / نه سواری ست که در دست عنانی دارد:
چه کسی می‌تواند گوی زیبایی را از تو برباید، وقتی که خورشید هم در آنجا سوارکاری نیست که مهار اسبش (اشعه‌اش) را در دست داشته باشد. این بیت به شکست ناپذیری جمال معشوق اشاره دارد.

5. دل نشان شد سخنم تا تو قبولش کردی / آری آری سخن عشق نشانی دارد:
سخنم دلنشین شد تا تو آن را پذیرفتی – آری، سخن عشق نشانه‌ای خاص دارد. حافظ در این بیت به تأثیر کلام عاشقانه اشاره می‌کند.

معنی بیت های پایانی

6. خم ابروی تو در صنعت تیراندازی / برده از دست هر آنکس که کمانی دارد:
خم ابروی تو در هنر تیراندازی، از دست هر کسی که کمانی دارد، سبقت گرفته است. این بیت با تشبیه زیبا، برتری معشوق را نشان می‌دهد.

7. در ره عشق نشد کس به یقین محرم راز / هر کسی بر حسب فکر گمانی دارد:
در راه عشق هیچ کس به طور قطعی محرم اسرار نیست، هر کسی بنا به فکر خود گمانی دارد. این بیت به نسبی بودن درک عشق اشاره دارد.

8. با خرابات نشینان ز کرامات ملاف / هر سخن وقتی و هر نکته مکانی دارد:
با اهل خرابات (عارفان) از معجزات زاهدان سخن مگوی، چرا که هر سخن زمانی و هر نکته جایگاهی دارد. حافظ در این بیت به تفاوت بین عرفان حقیقی و ریاکاری اشاره می‌کند.

9. مرغ زیرک نزند در چمنش پرده سرای / هر بهاری که به دنباله خزانی دارد:
مرغ زیرک در باغی که هر بهاری در پی خود خزانی دارد، آشیانه نمی‌سازد. این بیت هشداری است درباره ناپایداری دنیا و زیبایی‌های آن.

10. مدعی گو لغز و نکته به حافظ مفروش / کلک ما نیز زبانی و بیانی دارد:
ای مدعی! لغز و نکته به حافظ مفروش، چرا که قلم ما نیز زبانی و بیانی (توانایی) دارد. این بیت نشان‌دهنده اعتماد به نفس شاعر در برابر منتقدان است.

تفسیر شعر

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.