ای رُخت چون خلد و لعلت سلسبیل-همراه با معنی و تفسیر

ای رُخت چون خلد و لعلت سلسبیل

حافظ-غزل شماره 308

ای رُخت چون خلد و لعلت سلسبیل

سلسبیلت کرده جان و دل سبیل

سبزپوشان خطت بر گرد لب

همچو مورانند گردِ سلسبیل

ناوک چشم تو در هر گوشه‌ای

همچو من افتاده دارد صد قتیل

یارب این آتش که در جان من است

سرد کن زان سان که کردی بر خلیل

من نمی‌یابم مجال ای دوستان

گر چه دارد او جمالی بس جمیل

پای ما لنگ است و منزل بس دراز

دست ما کوتاه و خرما بر نخیل

حافظ از سرپنجه ی عشق نگار

همچو مور افتاده شد در پای پیل

شاه عالم را بقا و عز و ناز

باد و هر چیزی که باشد زین قبیل

معنی و تفسیر بیت های نخستین

۱. ای رُخت چون خلد و لعلت سلسبیل / سلسبیلت کرده جان و دل سبیل:
حافظ می‌گوید که رخت (چهره‌ی تو) مانند خلد (بهشت) و لعل تو مانند سلسبیل (نهر بهشتی) است، و سلسبیل تو جان و دل او را به سبیل (راه) انداخته است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۲. سبزپوشان خطت بر گرد لب / همچو مورانند گردِ سلسبیل:
حافظ می‌گوید که سبزپوشان خط تو (معشوق) بر گرد لب مانند مورانند که گرد سلسبیل (نهر بهشتی) هستند. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۳. ناوک چشم تو در هر گوشه‌ای / همچو من افتاده دارد صد قتیل:
حافظ می‌گوید که ناوک چشم تو (معشوق) در هر گوشه‌ای مانند او صد قتیل (کشته) دارد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۴. یارب این آتش که در جان من است / سرد کن زان سان که کردی بر خلیل:
حافظ از خداوند می‌خواهد که آتش عشق در جان او را مانند آتشی که بر خلیل (ابراهیم) سرد کرد، سرد کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

معنی و تفسیر بیت های پایانی

۵. من نمی‌یابم مجال ای دوستان / گر چه دارد او جمالی بس جمیل:
حافظ می‌گوید که مجال (فرصت) نمی‌یابد، هرچند معشوق جمالی بسیار زیبا دارد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۶. پای ما لنگ است و منزل بس دراز / دست ما کوتاه و خرما بر نخیل:
حافظ می‌گوید که پای او لنگ است و منزل بسیار دور، و دست او کوتاه و خرما بر نخیل (درخت خرما) است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۷. حافظ از سرپنجه ی عشق نگار / همچو مور افتاده شد در پای پیل:
حافظ می‌گوید که از سرپنجه‌ی عشق نگار (معشوق) مانند مور در پای پیل (فیل) افتاده است. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

۸. شاه عالم را بقا و عز و ناز / باد و هر چیزی که باشد زین قبیل:
حافظ می‌گوید که بقا و عز و ناز شاه عالم (معشوق) باد و هر چیزی که از این قبیل باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و اشتیاق اوست.

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.