ای صبا نکهتی از خاک ره یار بیار-همراه با معنی و تفسیر

ای صبا نکهتی از خاک ره یار بیار

---

حافظ-غزل شماره 249

 

ای صبا نکهتی از خاک ره یار بیار

ببر اندوه دل و مژده ی دلدار بیار

نکته‌ای روح فزا از دهن دوست بگو

نامه‌ای خوش خبر از عالم اسرار بیار

تا معطر کنم از لطف نسیم تو مشام

شمه‌ای از نفحات نفس یار بیار

به وفای تو که خاک ره آن یار عزیز

بی غباری که پدید آید از اغیار بیار

گردی از رهگذر دوست به کوریّ رقیب

بهر آسایش این دیده ی خونبار بیار

خامی و ساده دلی شیوه ی جانبازان نیست

خبری از برِ آن دلبر عیار بیار

شکر آن را که تو در عشرتی ای مرغ چمن

به اسیران قفس مژده ی گلزار بیار

کام جان تلخ شد از صبر که کردم بی دوست

عشوه‌ای زان لب شیرین شکربار بیار

روزگاری ست که دل چهره ی مقصود ندید

ساقیا آن قدح آینه کردار بیار

دلق حافظ به چه ارزد به می‌اش رنگین کن

وانگهش مست و خراب از سر بازار بیار

 

---

معنی بیت های نخستین

۱. ای صبا نکهتی از خاک ره یار بیار / ببر اندوه دل و مژده ی دلدار بیار:
حافظ خطاب به صبا (باد ملایم) می‌گوید: ای صبا، نکهتی (بوی خوش) از خاک راه معشوق بیاور و اندوه دل مرا ببر و مژده‌ی دلدار (معشوق) را بیاور. او تأکید می‌کند که باد می‌تواند پیام‌های عاشقانه را منتقل کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی اشتیاق حافظ به وصال معشوق است.

۲. نکته‌ای روح فزا از دهن دوست بگو / نامه‌ای خوش خبر از عالم اسرار بیار:
حافظ می‌گوید: نکته‌ای روح‌افزا از دهان دوست (معشوق) بگو و نامه‌ای خوش‌خبر از عالم اسرار (رازهای عشق) بیاور. او تأکید می‌کند که سخنان معشوق و اخبار عشق می‌تواند روح را تازه کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی تأثیر کلام معشوق بر عاشق است.

۳. تا معطر کنم از لطف نسیم تو مشام / شمه‌ای از نفحات نفس یار بیار:
حافظ می‌گوید: تا مشام (بویایی) خود را از لطف نسیم تو معطر کنم، شمه‌ای (بویی) از نفحات (نفس‌های خوش‌بو) معشوق بیاور. او تأکید می‌کند که بوی معشوق می‌تواند زندگی را معطر کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی تأثیر بوی معشوق بر عاشق است.

۴. به وفای تو که خاک ره آن یار عزیز / بی غباری که پدید آید از اغیار بیار:
حافظ می‌گوید: به وفای تو (صبا) که خاک راه آن یار عزیز (معشوق) را بی غباری که از اغیار (دیگران) پدید آید، بیاور. او تأکید می‌کند که خاک راه معشوق باید پاک و بی‌غبار باشد. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت پاکی و خلوص در راه عشق است.

معنی بیت های میانی

۵. گردی از رهگذر دوست به کوریّ رقیب / بهر آسایش این دیده ی خونبار بیار:
حافظ می‌گوید: گردی از راه معشوق بیاور تا رقیب کور شود و برای آسایش این دیده‌ی خونبار (چشمان گریان) بیاور. او تأکید می‌کند که راه معشوق می‌تواند رقیبان را نابینا کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی قدرت عشق در برابر حسادت است.

۶. خامی و ساده دلی شیوه ی جانبازان نیست / خبری از برِ آن دلبر عیار بیار:
حافظ می‌گوید: خامی و ساده‌دلی شیوه‌ی جانبازان (عارفان) نیست، پس خبری از آن دلبر عیار (معشوق) بیاور. او تأکید می‌کند که عاشقان باید هوشیار باشند و از معشوق خبر بیاورند. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت هوشیاری در عشق است.

۷. شکر آن را که تو در عشرتی ای مرغ چمن / به اسیران قفس مژده ی گلزار بیار:
حافظ می‌گوید: شکر آن را که تو ای مرغ چمن (صبا) در عشرت (شادی) هستی و به اسیران قفس (عاشقان در بند) مژده‌ی گلزار (بهشت) را می‌آوری. او تأکید می‌کند که صبا می‌تواند مژده‌های شادی‌بخش را به عاشقان برساند. این بیت نشان‌دهنده‌ی نقش صبا در تسکین درد عاشقان است.

معنی بیت های پایانی

۸. کام جان تلخ شد از صبر که کردم بی دوست / عشوه‌ای زان لب شیرین شکربار بیار:
حافظ می‌گوید: کام جان (دل) من از صبری که در دوری از دوست کردم، تلخ شده است. او از صبا می‌خواهد که عشوه‌ای (نوازشی) از آن لب شیرین شکربار (معشوق) بیاورد. این بیت نشان‌دهنده‌ی درد هجران و آرزوی وصال معشوق است.

۹. روزگاری ست که دل چهره ی مقصود ندید / ساقیا آن قدح آینه کردار بیار:
حافظ می‌گوید: روزگاری است که دل چهره‌ی مقصود (معشوق) را ندیده است. او از ساقی می‌خواهد که قدح آینه‌کردار (شراب) را بیاورد. این بیت نشان‌دهنده‌ی اشتیاق حافظ به دیدار معشوق و تسکین درد با شراب است.

۱۰. دلق حافظ به چه ارزد به می‌اش رنگین کن / وانگهش مست و خراب از سر بازار بیار:
حافظ می‌گوید: دلق (جامه‌ی درویشان) حافظ به چه می‌ارزد؟ آن را با شراب رنگین کن و سپس او را مست و خراب از سر بازار بیاور. او تأکید می‌کند که شراب می‌تواند زندگی را رنگین و شاد کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی اهمیت شراب در زندگی حافظ است.

---

تفسیر شعر

 

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.