گفتا برون شدی به تماشای ماه نو
حافظ-غزل شماره 406
گفتا برون شدی به تماشای ماه نو
از ماه ابروان منت شرم باد رو
عمری ست تا دلت ز اسیران زلف ماست
غافل ز حفظ جانب یاران خود مشو
مفروش عطر عقل به هندوی زلف ما
کآنجا هزار نافه ی مشکین به نیم جو
تخم وفا و مهر در این کهنه کشته زار
آنگه عیان شود که بود موسم درو
ساقی بیار باده که رمزی بگویمت
از سر اختران کهن سیر و ماه نو
شکل هلال هر سر مه می‌دهد نشان
از افسر سیامک و ترک کلاه زو
حافظ جناب پیر مغان مأمن وفاست
درس حدیث عشق بر او خوان و زو شنو
معنی و تفسیر بیت های نخستین:
۱. گفتا برون شدی به تماشای ماه نو / از ماه ابروان منت شرم باد رو:
حافظ در این بیت از معشوق سخن می‌گوید که به او می‌گوید: “تو به تماشای ماه نو رفته‌ای، اما از ابروان ماه‌مانند من شرم کن و بازگرد.” این بیت نشان‌دهنده زیبایی خیره‌کننده معشوق و ابروان اوست که حتی ماه نو در مقابل آن کم‌می‌آورد.
۲. عمری ست تا دلت ز اسیران زلف ماست / غافل ز حفظ جانب یاران خود مشو:
حافظ در این بیت از معشوق می‌خواهد که از یاران خود غافل نشود، زیرا مدت‌هاست که دل او در اسیر زلف معشوق است. این بیت اشاره به وفاداری عاشق و اهمیت حفظ رابطه با یاران دارد.
۳. مفروش عطر عقل به هندوی زلف ما / کآنجا هزار نافه ی مشکین به نیم جو:
حافظ در این بیت بیان می‌کند که عقل و خرد در برابر زیبایی و جذابیت زلف معشوق (که به هندو تشبیه شده است) ارزشی ندارد. او می‌گوید که در زلف معشوق، هزاران نافه مشکین (مشک خالص) به قیمت نیم جو یافت می‌شود. این بیت نشان‌دهنده قدرت جذابیت معشوق و بی‌ارزش بودن عقل در برابر عشق است.
۴. تخم وفا و مهر در این کهنه کشته زار / آنگه عیان شود که بود موسم درو:
حافظ در این بیت از وفا و مهر سخن می‌گوید و می‌گوید که بذر وفا و محبت در این کشتزار کهنه (دنیا) کاشته شده است و ارزش آن زمانی آشکار می‌شود که زمان درو کردن (نتیجه‌گیری) فرا برسد. این بیت اشاره به اهمیت وفاداری و محبت در زندگی دارد.
معنی و تفسیر بیت های پایانی:
۵. ساقی بیار باده که رمزی بگویمت / از سر اختران کهن سیر و ماه نو:
حافظ در این بیت از ساقی می‌خواهد که شراب بیاورد تا رازی درباره ستارگان قدیمی و ماه نو به او بگوید. این بیت نشان‌دهنده علاقه حافظ به بیان رازهای هستی و فلسفه زندگی است.
۶. شکل هلال هر سر مه می‌دهد نشان / از افسر سیامک و ترک کلاه زو:
حافظ در این بیت از هلال ماه سخن می‌گوید که نشان‌هایی از افسانه‌های قدیمی مانند افسر سیامک (از شخصیت‌های اساطیری) و کلاه ترک‌ها را به یاد می‌آورد. این بیت اشاره به ارتباط زیبایی طبیعت با اسطوره‌ها و تاریخ دارد.
۷. حافظ جناب پیر مغان مأمن وفاست / درس حدیث عشق بر او خوان و زو شنو:
حافظ در این بیت از پیر مغان (نماد عشق و عرفان) به عنوان مأمن وفا یاد می‌کند و توصیه می‌کند که درس عشق را از او بیاموزیم و از او بشنویم. این بیت نشان‌دهنده اهمیت عشق و وفا در زندگی و نقش پیر مغان به عنوان راهنمای معنوی است.
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.