در این زمانه رفیقی که خالی از خلل است
حافظ-غزل شماره 45
در این زمانه رفیقی که خالی از خلل است
صراحی می ناب و سفینه ی غزل است
جریده رو که گذرگاه عافیت تنگ است
پیاله گیر که عمر عزیز بی بدل است
نه من ز بی عملی در جهان ملولم و بس
ملالت علما هم ز علم بی عمل است
به چشم عقل در این رهگذار پرآشوب
جهان و کار جهان بی‌ثبات و بی‌محل است
بگیر طره ی مه چهره‌ای و قصه مخوان
که سعد و نحس ز تاثیر زهره و زحل است
دلم امید فراوان به وصل روی تو داشت
ولی اجل به ره عمر رهزن امل است
به هیچ دور نخواهند یافت هشیارش
چنین که حافظ ما مست باده ی ازل است
معنی بیت های نخستین
1. در این زمانه رفیقی که خالی از خلل است / صراحی می ناب و سفینه ی غزل است:
در این روزگار پرآشوب، رفیقی که بی‌عیب و نقص باشد، همان صراحی شراب ناب و دفتر غزلیات است. این دو، یاران راستینی‌اند که هرگز خیانت نمی‌کنند.
2. جریده رو که گذرگاه عافیت تنگ است / پیاله گیر که عمر عزیز بی‌بدل است:
در این راه پرخطر که عافیت در آن جای تنگ دارد، بهتر است پیاله به دست گیری، چرا که عمر گرانبها بی‌مانند است و نباید به بطالت گذرد.
3. نه من ز بی عملی در جهان ملولم و بس / ملالت علما هم ز علم بی عمل است:
نگران مباش که من از بی‌عملی خسته‌ام، حتی علما نیز از علمی که به عمل درنیاید خسته می‌شوند. دانش بی‌عمل، ملالت‌آور است.
4. به چشم عقل در این رهگذار پرآشوب / جهان و کار جهان بی‌ثبات و بی‌محل است:
از نگاه خرد، در این گذرگاه پرتلاطم زندگی، دنیا و کار دنیا بی‌ثبات و بی‌پایه است. اعتماد به آن، همانا اعتماد به بادی است.
معنی بیت های پایانی
5. بگیر طره ی مه چهره‌ای و قصه مخوان / که سعد و نحس ز تاثیر زهره و زحل است:
به جای پرداختن به اخبار روزگار، دست در گیسوی معشوق مه‌چهره بینداز، چرا که خوشبختی و بدبختی‌ها همه تحت تأثیر ستارگان است و از دست ما خارج.
6. دلم امید فراوان به وصل روی تو داشت / ولی اجل به ره عمر رهزن امل است:
دلم به دیدار روی تو امید بسته بود، اما مرگ در راه زندگی، دزد آرزوهاست و هیچ وعده‌ای پایدار نیست.
7. به هیچ دور نخواهند یافت هشیارش / چنین که حافظ ما مست باده ی ازل است:
هیچ خردمندی در هیچ زمانی حافظ ما را هشیار نخواهد یافت، چرا که او همواره مست شراب ازلی عشق است. این مستی، سرمدی است و زوال‌ناپذیر.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.