بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم-همراه با معنی و تفسیر

بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم

---

حافظ-غزل شماره 380

 

بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم

که منِ دلشده این ره نه به خود می‌پویم

در پس آینه طوطی صفتم داشته‌اند

آنچه استاد ازل گفت بگو می‌گویم

من اگر خارم و گر گل چمن آرایی هست

که از آن دست که او می‌کشدم می‌رویم

دوستان عیب من بیدل حیران مکنید

گوهری دارم و صاحب نظری می‌جویم

گر چه با دلق ملمّع می گلگون عیب است

مکنم عیب کز او رنگ ریا می‌شویم

خنده و گریه ی عشّاق ز جایی دگرست

می‌سرایم به شب و وقت سحر می‌مویم

حافظم گفت که خاک در میخانه مبوی

گو مکن عیب که من مشک ختن می‌بویم

---

معنی و تفسیر بیت های نخستین:

۱. بارها گفته‌ام و بار دگر می‌گویم / که منِ دلشده این ره نه به خود می‌پویم:
حافظ تأکید می‌کند که بارها گفته و باز هم تکرار می‌کند که او، به عنوان یک عاشق دل‌شده، این راه (راه عشق) را نه به اختیار خود، بلکه به فرمان دل می‌پیماید. این بیت نشان‌دهنده‌ی تسلیم و وابستگی کامل او به عشق است.

۲. در پس آینه طوطی صفتم داشته‌اند / آنچه استاد ازل گفت بگو می‌گویم:
حافظ خود را به طوطی‌ای تشبیه می‌کند که در پس آینه (نمادی از عالم حقیقت) قرار دارد و تنها آنچه را که استاد ازل (خداوند) گفته است، تکرار می‌کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که حافظ خود را واسطه‌ای برای انتقال حقیقت می‌داند.

۳. من اگر خارم و گر گل چمن آرایی هست / که از آن دست که او می‌کشدم می‌رویم:
حافظ می‌گوید: “چه خار باشم و چه گل، در هر حال، من از دست همان کسی که مرا آفریده است، می‌رویم.” این بیت نشان‌دهنده‌ی تسلیم و رضایت حافظ به تقدیر الهی است.

۴. دوستان عیب من بیدل حیران مکنید / گوهری دارم و صاحب نظری می‌جویم:
حافظ از دوستانش می‌خواهد که او را به خاطر عیب‌هایش سرزنش نکنند، زیرا او گوهری (حقیقتی) در اختیار دارد و در جست‌وجوی صاحب نظر (کسی که بتواند این گوهر را درک کند) است. این بیت نشان‌دهنده‌ی اعتماد به نفس و بلندنظری حافظ است.

---

 معنی و تفسیر بیت های پایانی:

۵. گر چه با دلق ملمّع می گلگون عیب است / مکنم عیب کز او رنگ ریا می‌شویم:
حافظ می‌گوید: “گرچه پوشیدن دلق ملمع (جامه‌ی رنگارنگ) عیب است، اما من این عیب را نمی‌کنم، زیرا از آن رنگ ریا (تظاهر) می‌گیریم.” این بیت نشان‌دهنده‌ی پرهیز حافظ از ریا و تظاهر است.

۶. خنده و گریه ی عشّاق ز جایی دگرست / می‌سرایم به شب و وقت سحر می‌مویم:
حافظ می‌گوید: “خنده و گریه‌ی عشاق از جایی دیگر (یعنی از عالم معنا) سرچشمه می‌گیرد. من در شب شعر می‌سرایم و در وقت سحر (نمادی از زمان بیداری روح) به وجد می‌آیم.” این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که حالات عشاق با دیگران متفاوت است.

۷. حافظم گفت که خاک در میخانه مبوی / گو مکن عیب که من مشک ختن می‌بویم:
حافظ می‌گوید: “حافظ به من گفت که خاک در میخانه (نمادی از فروتنی و خاکساری) را بو نکن، اما من می‌گویم که این عیب را مکن، زیرا من مشک ختن (خوشبوترین عطر) را می‌بویم.” این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که حافظ از ظواهر دنیوی گذر کرده و به حقیقت رسیده است.

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.