سرم خوش است و به بانگ بلند می‌گویم-همراه با معنی و تفسیر

سرم خوش است و به بانگ بلند می‌گویم

---

حافظ-غزل شماره 379

 

سرم خوش است و به بانگ بلند می‌گویم

که من نسیم حیات از پیاله می‌جویم

عبوس زهد به وجه خمار ننشیند

مرید خرقه ی دردی کشان خوشخویم

شدم فسانه به سرگشتگی و ابروی دوست

کشید در خم چوگان خویش چون گویم

گرم نه پیر مغان در به روی بگشاید

کدام در بزنم چاره از کجا جویم

مکن در این چمنم سرزنش به خودرویی

چنان که پرورشم می‌دهند می‌رویم

تو خانقاه و خرابات در میانه مبین

خدا گواه که هر جا که هست با اویم

غبار راه طلب کیمیای بهروزی ست

غلام دولت آن خاک عنبرین بویم

ز شوق نرگس مست بلندبالایی

چو لاله با قدح افتاده بر لب جویم

بیار می که به فتویّ حافظ از دل پاک

غبار زرق به فیض قدح فروشویم

---

معنی و تفسیر بیت های نخستین:

۱. سرم خوش است و به بانگ بلند می‌گویم / که من نسیم حیات از پیاله می‌جویم:
حافظ با شادی و سرخوشی اعلام می‌کند که او “نسیم حیات” (یعنی روح زندگی) را از پیاله (جام شراب) جست‌وجو می‌کند. این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که حافظ زندگی و معنویت را در شراب (نمادی از عشق و مستی) می‌یابد.

۲. عبوس زهد به وجه خمار ننشیند / مرید خرقه ی دردی کشان خوشخویم:
حافظ می‌گوید: “چهره‌ی عبوس زاهد (نمادی از خشکی و ریاکاری) با چهره‌ی خمار (نمادی از مستی و عشق) سازگار نیست. من مرید خرقه‌ی دردی‌کشان (نمادی از عارفان و عاشقان) هستم و خوش‌خویم.” این بیت نشان‌دهنده‌ی پرهیز حافظ از زهد ریاکارانه و گرایش او به عشق و عرفان است.

۳. شدم فسانه به سرگشتگی و ابروی دوست / کشید در خم چوگان خویش چون گویم:
حافظ می‌گوید: “من به خاطر سرگشتگی و ابروی دوست (نمادی از جمال معشوق) فسانه‌شده‌ام و مانند گویی در خم چوگان او قرار گرفته‌ام.” این بیت نشان‌دهنده‌ی تسلیم و وابستگی کامل حافظ به معشوق است.

۴. گرم نه پیر مغان در به روی بگشاید / کدام در بزنم چاره از کجا جویم:
حافظ می‌گوید: “اگر پیر مغان (نمادی از مرشد و راهنما) درِ خانه‌اش را به روی من نگشاید، به کدام در بزنم و چاره از کجا جست‌وجو کنم؟” این بیت نشان‌دهنده‌ی وابستگی حافظ به راهنمایی پیر مغان است.

---

 معنی و تفسیر بیت های پایانی:

۵. مکن در این چمنم سرزنش به خودرویی / چنان که پرورشم می‌دهند می‌رویم:
حافظ می‌گوید: “مرا به خاطر خودرویی (یعنی آزادگی و استقلال) سرزنش نکن، زیرا من همان‌گونه که پرورش یافته‌ام، زندگی می‌کنم.” این بیت نشان‌دهنده‌ی آزادگی و استقلال حافظ است.

۶. تو خانقاه و خرابات در میانه مبین / خدا گواه که هر جا که هست با اویم:
حافظ می‌گوید: “تو میان خانقاه (نمادی از عبادتگاه) و خرابات (نمادی از میخانه) تفاوت مگذار، زیرا خدا گواه است که من هر جا که باشم، با او هستم.” این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که حافظ تفاوتی میان عبادتگاه و میخانه قائل نیست و در هر حال با خداوند است.

۷. غبار راه طلب کیمیای بهروزی ست / غلام دولت آن خاک عنبرین بویم:
حافظ می‌گوید: “غبار راه طلب (یعنی رنج و زحمت جست‌وجو) کیمیای بهروزی است. من غلام دولت آن خاک عنبرین (نمادی از خاک مقدس) هستم.” این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که حافظ رنج راه را برای رسیدن به سعادت پذیرفته است.

۸. ز شوق نرگس مست بلندبالایی / چو لاله با قدح افتاده بر لب جویم:
حافظ می‌گوید: “از شوق نرگس مست بلندبالا (نمادی از معشوق) مانند لاله با قدح (جام شراب) بر لب جوی افتاده‌ام.” این بیت نشان‌دهنده‌ی عشق و شیدایی حافظ به معشوق است.

۹. بیار می که به فتویّ حافظ از دل پاک / غبار زرق به فیض قدح فروشویم:
حافظ می‌گوید: “می بیاور تا به فتوا (دستور) حافظ، از دل پاک، غبار زرق (ریاکاری) را به فیض قدح (برکت جام شراب) فروشوییم.” این بیت نشان‌دهنده‌ی این است که حافظ ریاکاری را با شراب (نمادی از عشق و حقیقت) می‌زداید.

---

غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی

واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.