شنیدم من که عارف جانم آمد

ایرج میرزا – عارف نامه
مثنوی شماره 1
شنیدم من که عارف جانم آمد
رفیق سابق طهرانم آمد
شدم خوشوقت و جانی تازه کردم
نشاط و وجد بیاندازه کردم
به نوکرها سپردم تا بدانند
که گر عارف رسد از در نرانند
نگویند این جناب مولوی کیست
فلانی با چنین شخص آشنا نیست
نهادم در اطاقش تخت خوابی
چراغی، حوله ای، صابونی، آبی
عرق هایی که با دقّت کشیدم
به دست خود درون گنجه چیدم
مهیا کردمش قرطاس و خامه
برای رفتن حمام جامه
فراوان جوجه و تیهو خریدم
دوتایی احتیاطاً سر بریدم
نشستم منتظر کز در در آید
ز دیدارش مرا شادان نماید
معنی بیتهای شعر
شنیدم من که عارف جانم آمد / رفیق سابق طهرانم آمد
شنیدم که عارف، دوست و یار قدیمیام، به تهران آمده است.
شدم خوشوقت و جانی تازه کردم / نشاط و وجد بیاندازه کردم
بسیار خوشحال شدم و روحیهای تازه پیدا کردم؛ از شادی و شوق فراوان سرشار شدم.
به نوکرها سپردم تا بدانند / که گر عارف رسد از در نرانند
به خدمتکاران سفارش کردم که بدانند اگر عارف آمد، او را از در خانه برنگردانند.
نگویند این جناب مولوی کیست / فلانی با چنین شخص آشنا نیست
به آنان گفتم مبادا بگویند این آقای مولوی کیست و بگویند صاحبخانه چنین شخصی را نمیشناسد.
نهادم در اطاقش تخت خوابی / چراغی، حوله ای، صابونی، آبی
در اتاق او تختخوابی گذاشتم و چراغ، حوله، صابون و آب آماده کردم.
عرق هایی که با دقّت کشیدم / به دست خود درون گنجه چیدم
عرقهایی را که با دقت فراهم کرده بودم، خودم درون گنجه مرتب چیدم.
مهیا کردمش قرطاس و خامه / برای رفتن حمام جامه
برای او کاغذ و قلم آماده کردم و همچنین لباس مناسب برای رفتن به حمام فراهم آوردم.
فراوان جوجه و تیهو خریدم / دوتایی احتیاطاً سر بریدم
جوجه و تیهو به مقدار زیاد خریدم و برای اطمینان، از هرکدام دو تا سر بریدم تا آمادهی پذیرایی باشند.
نشستم منتظر کز در در آید / ز دیدارش مرا شادان نماید
منتظر نشستم تا از در وارد شود و دیدارش مرا شاد و خوشحال کند.
تفسیر کلی
شاعر با زبانی صمیمی و طنزآمیز، از رسیدن دوست قدیمیاش، عارف، ابراز شادمانی میکند و پیوند عاطفی میان آنان را نشان میدهد. سفارش او به نوکرها که عارف را پشت در نگذارند، در ظاهر نشانه احترام و اشتیاق به دیدار دوست است، اما همزمان فضای اجتماعی و تشریفات طبقاتی آن روزگار را بهگونهای طنزآلود به تصویر میکشد. اشاره به ناشناخته ماندن عارف نزد خادمان، تضاد میان ارزش واقعی افراد و شناخت ظاهری و تشریفاتی جامعه را برجسته میکند. در مجموع، این بخش با لحنی دوستانه و کنایهآمیز، زمینه ورود به گفتوگویی اجتماعی و انتقادی را فراهم میسازد.



