ورود / عضویت



در خانه شحنه خفته و دزدان به کوی و بام همراه با معنی و تفسیر

در خانه شحنه خفته و دزدان به کوی و بام — (همراه با معنی و تفسیر)

در خانه شحنه خفته و دزدان به کوی و بام



پروین اعتصامی – قصیده شماره 32

در خانه

در خانه شحنه خفته و دزدان به کوی و بام

ره دیو لاخ و قافله بی مقصد و مرام

گر عاقلی، چرا بَردَت توسن هوی

ور مردمی، چگونه شدستی به دیو رام

کس را نماند از تک این خنگ بادپای

پا در رکاب و سر به تن و دست در لگام

در خانه گر که هیچ نداری شگفت نیست

کالات می برند و تو خوابیده ای مدام

دزد آنچه برده باز نیاورده هیچگاه

هرگز به اهرمن مده ایمان خویش وام

می کاهدت سپهر، چنین بی خبر مخسب

می سوزدت زمانه، بدینسان مباش خام

از کار جان چرا زنی ای تیره روز تن

در راه نان چرا نهی ای بی تمیز نام

از بهر صید خاطر ناآزمودگان

صیاد روزگار به هر سو نهاده دام

بس سقف شد خراب و نگشت آسمان خراب

بس عمر شد تمام و نشد روز و شب تمام

منشین گرسنه کاین هوس خام پختن است

جوشیده سالها و نپخته است این طعام

بگشای گر که زنده دلی وقت پویه چشم

بردار گر که کارگری بهر کار گام

در تیرگی چو شب پره تا چند می پری

بشناس فرق روشنی ای دوست از ظلام

ای زورمند، روز ضعیفان سیه مکن

خونابه می چکد همی از دست انتقام

فتوی دهی به غصب حق پیرزن ولیک

بی روزه هیچ روز نباشی مه صیام

وقت سخن مترس و بگو آنچه گفتنی است

شمشیر، روز معرکه زشت است در نیام

درد از طبیب خویش نهفتی، از آن سبب

این زخم کهنه دیر پذیرفت التیام

از بهر حفظ گله، شبان چون به خواب رفت

سگ باید ای فقیه، نه آهوی خوشخرام

چاهت چراست جای، گرت میل برتریست

حرصت چراست خواجه، اگر نیستی غلام

چندی ز بارگاه سلیمان برون مرو

تا دیو هیچگه نفرستد تو را پیام

عمریست رهنوردی و چون کودکان هنوز

آگه نه ای که چاه کدام است و ره کدام

پروین، شراب معرفت از جام علم نوش

ترسم که دیر گردد و خالی کنند جام

معنی بیت‌های شعر

در خانه شحنه خفته و دزدان به کوی و بام / ره دیو لاخ و قافله بی مقصد و مرام

در خانه، نگهبان به خواب رفته و دزدان در کوچه و پشت‌بام‌ها در رفت‌وآمدند؛ راه، سخت و دشوار و کاروان نیز بی‌هدف و بی‌سامان است.

گر عاقلی، چرا بَردَت توسن هوی / ور مردمی، چگونه شدستی به دیو رام

اگر خردمندی، چرا مرکب خواهش‌های نفسانی تو را می‌برد؟ و اگر انسان هستی، چگونه فرمان‌بردار دیو نفس شده‌ای؟

کس را نماند از تک این خنگ بادپای / پا در رکاب و سر به تن و دست در لگام

از تاخت‌وتاز این اسب تندرو، یعنی روزگار، برای کسی چیزی باقی نمانده است؛ نه پایی در رکاب دارد، نه سری بر تن و نه دستی بر لگام.

در خانه گر که هیچ نداری شگفت نیست / کالات می برند و تو خوابیده ای مدام

اگر در خانه چیزی برایت نمانده است، جای تعجب نیست؛ زیرا دارایی‌هایت را می‌برند و تو پیوسته در خواب غفلت هستی.

دزد آنچه برده باز نیاورده هیچگاه / هرگز به اهرمن مده ایمان خویش وام

دزد هیچ‌گاه آنچه را برده بازنمی‌گرداند؛ بنابراین هرگز اعتماد و ایمان خود را به شیطان وامدار نکن.

می کاهدت سپهر، چنین بی خبر مخسب / می سوزدت زمانه، بدینسان مباش خام

آسمان و روزگار از عمر و توانت می‌کاهند، پس این‌گونه بی‌خبر به خواب مرو؛ زمانه تو را می‌سوزاند، پس نادان و غافل مباش.

از کار جان چرا زنی ای تیره روز تن / در راه نان چرا نهی ای بی تمیز نام

ای انسان تیره‌روز، چرا جان خود را از کار و کوشش بازمی‌داری؟ ای بی‌خرد، چرا برای به‌دست‌آوردن نان، آبرو و نام خود را در راه می‌گذاری؟

از بهر صید خاطر ناآزمودگان / صیاد روزگار به هر سو نهاده دام

روزگار، برای گرفتار کردن دل و ذهن بی‌تجربگان، در هر سو دام‌هایی گسترده است.

بس سقف شد خراب و نگشت آسمان خراب / بس عمر شد تمام و نشد روز و شب تمام

چه بسیار سقف‌ها که ویران شدند، اما آسمان همچنان پابرجا ماند؛ عمرهای بسیاری پایان یافت، ولی گردش روز و شب متوقف نشد.

منشین گرسنه کاین هوس خام پختن است / جوشیده سالها و نپخته است این طعام

گرسنه و بیکار منشین؛ زیرا این آرزوی خام، سال‌هاست مانند غذایی در حال جوشیدن است، اما هنوز پخته نشده است.

بگشای گر که زنده دلی وقت پویه چشم / بردار گر که کارگری بهر کار گام

اگر دلی زنده و بیدار داری، هنگام حرکت چشمانت را بگشا؛ و اگر اهل کار و کوشش هستی، برای کار قدم بردار.

در تیرگی چو شب پره تا چند می پری / بشناس فرق روشنی ای دوست از ظلام

ای دوست، تا کی مانند شب‌پره در تاریکی پرواز می‌کنی؟ روشنایی را از تاریکی بازشناس.

ای زورمند، روز ضعیفان سیه مکن / خونابه می چکد همی از دست انتقام

ای قدرتمند، زندگی ناتوانان را تیره و تباه نکن؛ زیرا از دست انتقام، خونابه می‌چکد و ستم بی‌پاسخ نمی‌ماند.

فتوی دهی به غصب حق پیرزن ولیک / بی روزه هیچ روز نباشی مه صیام

برای غصب حق پیرزنی فتوا می‌دهی، اما در ماه روزه حتی یک روز هم روزه‌دار نیستی؛ یعنی در ظاهر مدعی دین‌داری هستی ولی در عمل به آن پایبند نیستی.

وقت سخن مترس و بگو آنچه گفتنی است / شمشیر، روز معرکه زشت است در نیام

هنگام سخن گفتن نترس و آنچه را باید گفته شود بر زبان آور؛ همان‌گونه که شمشیر در روز نبرد اگر در نیام بماند، بی‌فایده و ناپسند است.

درد از طبیب خویش نهفتی، از آن سبب / این زخم کهنه دیر پذیرفت التیام

درد خود را از پزشکت پنهان کردی و به همین دلیل، این زخم کهنه دیر درمان شد.

از بهر حفظ گله، شبان چون به خواب رفت / سگ باید ای فقیه، نه آهوی خوشخرام

ای فقیه، هنگامی که چوپان برای حفظ گله به خواب می‌رود، باید سگ نگهبان باشد، نه آهویی زیبا و ناتوان.

چاهت چراست جای، گرت میل برتریست / حرصت چراست خواجه، اگر نیستی غلام

اگر میل برتری و بزرگی داری، چرا جایگاهت چاه و پستی است؟ ای خواجه، اگر بنده نیستی، چرا این‌قدر گرفتار حرص و آز هستی؟

چندی ز بارگاه سلیمان برون مرو / تا دیو هیچگه نفرستد تو را پیام

مدتی از درگاه سلیمان بیرون نرو تا دیو هرگز نتواند برایت پیام بفرستد؛ یعنی از جایگاه امن خرد و فرمانروایی نیک دور نشو تا فریب نیروهای اهریمنی را نخوری.

عمریست رهنوردی و چون کودکان هنوز / آگه نه ای که چاه کدام است و ره کدام

سال‌هاست در سفر و حرکت هستی، اما هنوز مانند کودکان نمی‌دانی کدام راه به چاه می‌انجامد و کدام راه درست و نجات‌بخش است.

پروین، شراب معرفت از جام علم نوش / ترسم که دیر گردد و خالی کنند جام

پروین، از جام دانش شراب معرفت بنوش؛ زیرا بیم آن دارم که دیر شود و دیگران این جام را خالی کنند.

پیام و مفهوم اصلی

پیام اصلی شعر، هشدار دربارهٔ پیامدهای غفلت، بی‌تفاوتی و تسلیم شدن در برابر هواهای نفسانی است؛ شاعر با تصویر خواب‌بودن شحنه و دزدیِ اموال، جامعه‌ای را نشان می‌دهد که در نبودِ آگاهی و مسئولیت‌پذیری، سرمایه‌ها و ارزش‌هایش از دست می‌رود. او انسان عاقل و آزاده را به بیداری، هوشیاری، مهار نفس و ایستادگی در برابر فریب و تباهی فرامی‌خواند.

‫«این مطلب با پشتیبانی هوش مصنوعی آماده و پس از ویرایش اعضای تحریریه، در سایت درج شده است.»

دیدگاهتان را بنویسید

😊
🌸🌹🌺🌻🌷🌼💐🥀😒😡😠😤😊😂❤️👍🔥🎉😍🤔😢🙏😎🥳😅🤗😴🤩😭😱💔✨💯👏🙌💪🌟💖💙💚🧡💜🤍🖤