یکی را دیدم اندر جایگاهی

سعدی-مثنوی شماره 8
یکی را دیدم اندر جایگاهی
که میکاوید قبر پادشاهی
به دست از بارگاهش خاک میرفت
سرشک از دیده میبارید و میگفت
ندانم پادشه یا پاسبانی
همی بینم که مشتی استخوانی
معنی بیتهای شعر
یکی را دیدم اندر جایگاهی / که میکاوید قبر پادشاهی
شخصی را در مکانی دیدم که قبر پادشاهی را میکاوید.
به دست از بارگاهش خاک میرفت / سرشک از دیده میبارید و میگفت
با دست، خاکِ آرامگاه او را کنار میزد و در حالی که اشک از چشمانش جاری بود، میگفت:
ندانم پادشه یا پاسبانی / همی بینم که مشتی استخوانی
نمیدانم این مردِ مدفون پادشاه بوده یا نگهبان؛ اکنون چیزی جز مشتی استخوان از او نمیبینم.
تفسیر کلی
این شعر با تصویری اندوهبار، بیاعتباری شکوه و قدرت دنیوی را در برابر مرگ نشان میدهد. مردی که قبر پادشاهی را میکاود، درمییابد که پس از مرگ، تفاوتی میان پادشاه و پاسبان باقی نمیماند و هر دو به مشتی استخوان بدل میشوند. اشک او نشانهٔ تأمل در ناپایداری دنیا و فرجام مشترک همهٔ انسانهاست. سعدی بدینگونه مخاطب را به فروتنی، دلکندن از غرور و توجه به حقیقت زندگی دعوت میکند.



