ای چشم و چراغ اهل بینش

سعدی-مثنوی شماره 2
ای چشم و چراغ اهل بینش
مقصود وجود آفرینش
صاحب دل لاینام قلبی
مهمان أبیت عند ربی
در وصف تو لانبی بعدی
خود وصف تو و زبان سعدی
معنی بیتهای شعر
ای چشم و چراغ اهل بینش / مقصود وجود آفرینش
ای روشنایی و مایهی بصیرت اهل معرفت، تو هدف و مقصود آفرینش هستی.
صاحب دل لاینام قلبی / مهمان أبیت عند ربی
ای صاحب دل، قلب من نمیخوابد و شب را به شوق دیدار تو، مهمان پروردگار خویش هستم.
در وصف تو لانبی بعدی / خود وصف تو و زبان سعدی
در وصف تو میگویم که پس از تو پیامبری نیست؛ و خودِ تو وصف خویش را بر زبان سعدی جاری کردهای.
تفسیر کلی
سعدی در این ابیات، مخاطب را «چشم و چراغ اهل بینش» و مقصود آفرینش میداند و جایگاهی قدسی و بیهمتا برای او ترسیم میکند. تعبیرهایی چون «صاحب دل» و «مهمان أبیت عند ربی» به مقام روحانی و قرب ویژه او نزد خداوند اشاره دارند. شاعر با آوردن عبارت «لا نبی بعدی»، بر خاتمیت پیامبر اسلام تأکید میکند و او را برترین مظهر هدایت و کمال میشمارد. در پایان نیز سعدی اعتراف میکند که وصف چنین شخصیتی فراتر از توان زبان اوست و خودِ این ستایش نیز تنها جلوهای ناچیز از عظمت اوست.



