اگر گویندش اندر نار جاوید

سعدی-قطعه شماره 186
اگر گویندش اندر نار جاوید
بخواهی ماند با فرعون و هامان
چنان سختش نیاید صاحب جاه
که گویندش مرو فردا به دیوان
دو بهر از دینش ار معدوم گردد
نیاید در ضمیرش هیچ نقصان
برآید جانش از محنت به بالا
گر از رسمش به زیر آید منی نان
معنی بیتهای شعر
اگر گویندش اندر نار جاوید / بخواهی ماند با فرعون و هامان
اگر به او بگویند که باید برای همیشه در آتش دوزخ بمانی، چنانچه همراه فرعون و هامان باشد، از ماندن در آنجا باکی ندارد.
چنان سختش نیاید صاحب جاه / که گویندش مرو فردا به دیوان
برای صاحب مقام، هیچ چیز به اندازهٔ این سخت نیست که به او بگویند فردا به مجلس و دربار نیا.
دو بهر از دینش ار معدوم گردد / نیاید در ضمیرش هیچ نقصان
اگر دو سوم دینش از میان برود، در اندیشه و دلش احساس هیچ کمبود و نقصانی نمیکند.
برآید جانش از محنت به بالا / گر از رسمش به زیر آید منی نان
اگر از مقدار نانِ همیشگی و عادت معمول زندگیاش اندکی کاسته شود، از شدت رنج جانش به لب میرسد.
«»
پیام و مفهوم اصلی
سعدی در این قطعه با طنزی تند، دلبستگی انسان صاحبجاه و دنیاپرست را به مقام، دیوان و منافع مادی نکوهش میکند؛ چنانکه چنین شخصی از ماندن جاودانه در دوزخ و همنشینی با فرعون و هامان چندان بیم ندارد، اما اگر از حضور در دستگاه قدرت محروم شود، سخت میآزارد. حتی کاستهشدن از دین و ایمانش را زیانی نمیشمارد، ولی کمشدن اندکی از نان و بهرهٔ مادیِ همیشگیاش او را بیقرار میکند؛ بنابراین پیام اصلی شعر، افشای وارونگی ارزشها و ترجیح جاه و مال بر دین و رستگاری است.



