بالای قضای رفته فرمانی نیست

سعدی-رباعی شماره 34
بالای قضای رفته فرمانی نیست
چون درد اجل گرفت درمانی نیست
امروز که عهد توست نیکویی کن
کاین ده همه وقت از آنِ دهقانی نیست
معنی بیتهای شعر
بالای قضای رفته فرمانی نیست / چون درد اجل گرفت درمانی نیست
در برابر تقدیر و سرنوشتِ گذشته نمیتوان فرمانی داد؛ و هنگامی که درد مرگ فرا رسد، درمانی برای آن وجود ندارد.
امروز که عهد توست نیکویی کن / کاین ده همه وقت از آنِ دهقانی نیست
اکنون که فرصت زندگی و توانایی در اختیار توست، نیکی کن؛ زیرا این دنیا همیشه در اختیار و مالکیت یک نفر باقی نمیماند.
تفسیر کلی
این رباعی بر گریزناپذیری تقدیر و ناتوانی انسان در برابر مرگ تأکید میکند و میگوید پس از فرارسیدن اجل، راه درمانی باقی نمیماند. سعدی با اشاره به فرصت اکنون، انسان را به نیکوکاری و بهرهگیری درست از زمان حال فرامیخواند. تعبیر «این ده» نمادی از دنیاست که ملک همیشگی هیچکس نیست و سرانجام به دیگری واگذار میشود. بنابراین، پیام اصلی شعر غنیمت شمردن فرصت زندگی و انجام کارهای نیک پیش از پایان یافتن مهلت است.



