همای اوج سعادت به دام ما افتد

حافظ-غزل شماره 114
همای اوج سعادت به دام ما افتد
اگر تو را گذری بر مقام ما افتد
حباب وار براندازم از نشاط کلاه
اگر ز روی تو عکسی به جام ما افتد
شبی که ماه مراد از افق شود طالع
بود که پرتو نوری به بام ما افتد
به بارگاه تو چون باد را نباشد بار
کی اتفاق مجال سلام ما افتد
چو جان فدای لبش شد خیال میبستم
که قطره ای ز زلالش به کام ما افتد
خیال زلف تو گفتا که جان وسیله مساز
کز این شکار فراوان به دام ما افتد
به ناامیدی از این در مرو بزن فالی
بود که قرعه ی دولت به نام ما افتد
ز خاک کوی تو هر گه که دم زند حافظ
نسیم گلشن جان در مشام ما افتد
معنی بیت های نخستین
1. همای اوج سعادت به دام ما افتد / اگر تو را گذری بر مقام ما افتد:
اگر تو گذری بر جایگاه ما بیفکنی، مرغ بلندپرواز سعادت در دام ما خواهد افتاد. این بیت بیانگر این است که وجود و توجه تو میتواند همه آرزوها را برآورده کند. گویی سعادت واقعی تنها با نگاه تو به سوی ما میآید.
2. حباب وار براندازم از نشاط کلاه / اگر ز روی تو عکسی به جام ما افتد:
اگر تصویر چهرهات در جام من منعکس شود، از شادی کلاه از سر برمیدارم و مانند حباب سبکبال میشوم. این بیت نشاندهنده شور و وجدی است که حتی یک لحظه توجه تو در دل عاشق ایجاد میکند.
3. شبی که ماه مراد از افق شود طالع / بود که پرتو نوری به بام ما افتد:
شبی که ماه آرزوها در آسمان طلوع کند، شاید پرتو نوری بر بام ما نیز بتابد. حافظ در این بیت به امیدواری اشاره میکند که روزی خوشبختی به سراغش خواهد آمد.
4. به بارگاه تو چون باد را نباشد بار / کی اتفاق مجال سلام ما افتد:
در بارگاه تو حتی باد هم جرئت نزدیک شدن ندارد، پس چگونه ممکن است سلام ما به گوش تو برسد؟ این بیت نشاندهنده عظمت معشوق و ناچیز بودن عاشق در برابر اوست.
معنی بیت های پایانی
5. چو جان فدای لبش شد خیال میبستم / که قطره ای ز زلالش به کام ما افتد:
وقتی جانم را فدای لب او کردم، تصور میکردم شاید قطرهای از آن زلال به کامم برسد. این بیت بیانگر آرزوی وصال است، حتی اگر به قیمت جان تمام شود.
6. خیال زلف تو گفتا که جان وسیله مساز / کز این شکار فراوان به دام ما افتد:
خیال زلف تو به من گفت: «جان خود را وسیله قرار نده، زیرا بسیاری در این دام افتادهاند.» این بیت هشداری است درباره عشق بیپایان و خطراتی که دارد.
7. به ناامیدی از این در مرو بزن فالی / بود که قرعه ی دولت به نام ما افتد:
با ناامیدی از این درگاه دور مشو، بلکه فالی بزن، شاید بخت و اقبال به نام ما درآید. حافظ در این بیت به امیدواری و توکل اشاره میکند.
8. ز خاک کوی تو هر گه که دم زند حافظ / نسیم گلشن جان در مشام ما افتد:
هرگاه حافظ از خاک کویت سخن بگوید، بوی گلستان جان در مشام ما میپیچد. این بیت نشاندهنده تأثیر عشق و یاد معشوق است که روح را تازه میکند.
تفسیر شعر
غزلیات حافظ شیرازی – ادبستان شعر پارسی
واژگان دشوار : مصراع بیت ها ابیات تحلیل بررسی همراه با معنا مفهوم شعر شرح کامل.