مرا هست یک طوطی اندر قفس

ایرج میرزا – مثنوی شماره 26
طوطی
مرا هست یک طوطی اندر قفس
که مِثلَش بهخوبی ندیدست کس
سرش سبز رنگ است و دُمّش دراز
به چنگال و منقار مانند باز
خوراکش دهم از نخودچی و قند
نخودچی و قند است او را پسند
چنان هوشیار است و با جوهر است
که از اکثر بچه ها خوشتر است
ز تو هرچه بشنید گیرد به یاد
چو شاگرد با فهم از اوستاد
همین نکته بس باشد از هوش او
که چیزی نگردد فراموش او
معنی بیتهای شعر
مرا هست یک طوطی اندر قفس / که مِثلَش بهخوبی ندیدست کس
من طوطیای در قفس دارم که هیچکس مانند او را از نظر زیبایی ندیده است.
سرش سبز رنگ است و دُمّش دراز / به چنگال و منقار مانند باز
سرش سبزرنگ و دمش دراز است و چنگالها و منقارش مانند چنگال و منقار باز، نیرومند و تیز است.
خوراکش دهم از نخودچی و قند / نخودچی و قند است او را پسند
به او نخودچی و قند میدهم؛ زیرا خوراک مورد علاقهاش همین نخودچی و قند است.
چنان هوشیار است و با جوهر است / که از اکثر بچه ها خوشتر است
آنقدر باهوش و بااستعداد است که از بیشتر بچهها بهتر و دوستداشتنیتر است.
ز تو هرچه بشنید گیرد به یاد / چو شاگرد با فهم از اوستاد
هرچه از تو بشنود، به خاطر میسپارد؛ درست مانند شاگرد فهمیدهای که از استاد خود درس میآموزد.
همین نکته بس باشد از هوش او / که چیزی نگردد فراموش او
همین که هیچ چیز از یادش نمیرود، برای نشان دادن هوش و ذکاوت او کافی است.
تفسیر کلی
شاعر با توصیف طوطیِ زیبا و باهوش، دلبستگی و علاقهٔ عمیق خود را به این پرنده نشان میدهد. ویژگیهای ظاهری مانند سر سبز و دم دراز، در کنار خوراک محبوبش، تصویری زنده و دوستداشتنی از طوطی میسازد. تأکید بر هوشیاری و گوهرمندی او، طوطی را همچون موجودی فهمیده و شایستهٔ توجه، حتی برتر از بسیاری از کودکان، معرفی میکند. این شعر با زبانی ساده و طنزآمیز، رابطهٔ صمیمانهٔ انسان با حیوان خانگی و ارزش هوش و استعداد را بیان میکند.



