دل مبند ای حکیم بر دنیا

سعدی-قطعه شماره 160
دل مبند ای حکیم بر دنیا
که نه چیزی ست جاه مختصرش
شکر آنان خورند از این غدار
که ندانند زهر در شکرش
پیش از آن کز نظر بیفکندت
ای برادر بیفکن از نظرش
هیچ مهلت نمیدهد ایام
که نه برمیکند به یکدگرش
خُرد بینش به چشم اهل تمیز
که بزرگی بود بدین قدرش
زندگانی و مردنش بد بود
که نماند و بماند سیم و زرش
معنی بیتهای شعر
دل مبند ای حکیم بر دنیا / که نه چیزی ست جاه مختصرش
ای حکیم، به دنیا دل نبند؛ زیرا شکوه و مقام آن ناچیز و کوتاهمدت است.
شکر آنان خورند از این غدار / که ندانند زهر در شکرش
از این دنیای فریبکار تنها کسانی بهره میبرند که زهر پنهانشده در شیرینی آن را نمیشناسند.
پیش از آن کز نظر بیفکندت / ای برادر بیفکن از نظرش
ای برادر، پیش از آنکه دنیا تو را کنار بگذارد و از چشم بیندازد، خودت آن را رها کن و از دل بیرون بران.
هیچ مهلت نمیدهد ایام / که نه برمیکند به یکدگرش
روزگار هیچ فرصتی نمیدهد و پیوسته آدمی را از جایگاه و داشتههایش فرومیکَند.
خُرد بینش به چشم اهل تمیز / که بزرگی بود بدین قدرش
از دید خردمندان و اهل تشخیص، دنیا بسیار کوچک و بیارزش است؛ زیرا بزرگی و شکوه آن در همین اندازه اندک خلاصه میشود.
زندگانی و مردنش بد بود / که نماند و بماند سیم و زرش
زندگی و مرگ کسی که خودش از میان میرود اما نقره و زر او باقی میماند، ناپسند و بیحاصل است.
پیام و مفهوم اصلی
پیام اصلی شعر، هشدار درباره ناپایداری و فریبندگی دنیاست؛ دنیا و مقام آن ارزشی کوتاهمدت دارند و شیرینی ظاهریشان میتواند زهرآگین باشد. بنابراین انسان باید پیش از آنکه روزگار او را کنار بزند و فرصت از دست برود، دلبستگی به دنیا را رها کند و فریب نعمتها و جاه آن را نخورد.



