چنین که هست نماند قرار دولت و ملک

سعدی-قطعه شماره 13
چنین که هست نماند قرار دولت و ملک
که هر شبی را بیاختلاف روزی هست
چو دست دست تو باشد دراز چندان کن
که دست دست تو باشد اگر بگردد دست
معنی بیتهای شعر
چنین که هست نماند قرار دولت و ملک / که هر شبی را بیاختلاف روزی هست
پایداری و ثبات حکومت و پادشاهی همیشگی نیست؛ همانگونه که هر شبی بدون تردید روزی در پی دارد، دوران دولت نیز دگرگون میشود.
چو دست دست تو باشد دراز چندان کن / که دست دست تو باشد اگر بگردد دست
تا زمانی که اختیار و قدرت در دست توست، آن را تا جایی که میتوانی گسترش بده؛ زیرا اگر روزگار برگردد، ممکن است قدرت از دست تو خارج شود.
تفسیر کلی
سعدی در این قطعه ناپایداری دولت و قدرت را یادآور میشود و آن را به گردش همیشگی شب و روز تشبیه میکند. هیچ مقام و مکنتی پایدار نیست و روزگار ممکن است وضعیت انسان را دگرگون سازد. ازاینرو، تا زمانی که توان و اختیار در دست انسان است، باید در بخشش و نیکوکاری دست گشاده داشته باشد. تکرار واژهٔ «دست» نیز بر فرصت عمل، قدرت یاریرسانی و ضرورت بهرهگیری درست از نعمتهای گذرا تأکید میکند.



