اگرم حیات بخشی وگرم هلاک خواهی

معنی بیت‌های شعر

اگرم حیات بخشی وگرم هلاک خواهی / سر بندگی به حکمت بنهم که پادشاهی

اگر به من زندگی بدهی یا بخواهی نابودم کنی، سرِ بندگی را به فرمان تو می‌گذارم؛ زیرا پادشاهی از آنِ توست.

من اگر هزار خدمت بکنم گناهکارم / تو هزار خون ناحق بکنی و بی گناهی

اگر من هزار خدمت انجام دهم، باز گناهکارم؛ اما تو اگر هزار خون ناحق بریزی، بی‌گناهی.

به کسی نمی‌توانم که شکایت از تو خوانم / همه جانب تو خواهند و تو آن کنی که خواهی

نمی‌توانم نزد کسی بروم و از تو شکایت کنم؛ همه به سوی تو گرایش دارند و تو هر آنچه بخواهی، همان را می‌کنی.

تو به آفتاب مانی ز کمال حسن طلعت / که نظر نمی‌تواند که ببیندت کماهی

تو از کمال زیبایی چهره، مانند آفتابی؛ چنان‌که چشم نمی‌تواند تو را آن‌گونه که هستی ببیند.

من اگر چنان که نهی است نظر به دوست کردن / همه عمر توبه کردم که نگردم از مناهی

اگر من به گونه‌ای که نهی شده است به دوست نگاه کنم، برای تمام عمر توبه کرده‌ام که به کارهای حرام بازنگردم.

به خدای اگر به دردم بکشی که برنگردم / کسی از تو چون گریزد که تواش گریزگاهی

به خدا سوگند، اگر مرا در این درد و عشق بکشی، بازنگردم؛ چگونه کسی از تو بگریزد، در حالی که تو خودِ پناهگاه و گریزگاه او هستی؟

منم ای نگار و چشمی که در انتظار رویت / همه شب نخفت مسکین و بخفت مرغ و ماهی

ای دلدار، منم و چشمی که در انتظار دیدن روی تو تمام شب نخوابید و بیچاره بیدار ماند، در حالی که پرندگان و ماهیان خوابیدند.

و گر این شب درازم بکشد در آرزویت / نه عجب که زنده گردم به نسیم صبحگاهی

و اگر این شبِ دراز در آرزوی تو مرا از پا درآورد و بکشد، عجیب نیست که با نسیم صبح دوباره زنده شوم.

غم عشق اگر بکوشم که ز دوستان بپوشم / سخنان سوزناکم بدهد بر آن گواهی

اگر بکوشم که غم عشق را از دوستان پنهان کنم، سخنان سوزناک من بر آن گواهی می‌دهد.

خضری چو کلک سعدی همه روز در سیاحت / نه عجب گر آب حیوان به درآید از سیاهی

قلم سعدی همچون خضر است که هر روز در سفر و سیاحت است؛ عجب نیست اگر آب حیات از سیاهیِ مرکب آن بیرون بیاید.