مرحبا ای نسیم عنبر بوی

معنی بیت‌های شعر

مرحبا ای نسیم عنبر بوی
خبری زآن به خشم رفته بگوی

ای نسیم خوش‌بوی و معطر، خوش آمدی! از آن یار خشمگین و رنجیده‌خاطر خبری بیاور و به من بگو.

دلبر سست مهر سخت کمان
صاحب دوست روی دشمن خوی

یار من کم‌مهر و بی‌وفاست و تیراندازی سخت‌گیر است؛ با دوستان خود مهربان و با دشمنان خویش دشمن است.

گو دگر گر هلاک من خواهی
بی گناهم بکش بهانه مجوی

به او بگو اگر باز هم قصد کشتن و نابود کردن مرا داری، مرا که بی‌گناهم بکش و بهانه‌ای برای این کار مجوی.

تشنه ترسم که منقطع گردد
ور نه باز آید آب رفته به جوی

می‌ترسم در حال تشنگی جانم از دست برود؛ وگرنه آبِ رفته دوباره به جوی بازمی‌گردد، اما عمر و فرصت ازدست‌رفته بازنمی‌گردد.

صبر دیدیم در مقابل شوق
آتش و پنبه بود و سنگ و سبوی

آزمودیم که صبر در برابر اشتیاق مانند قرار گرفتن پنبه در برابر آتش یا سبوی سفالین در برابر سنگ است؛ یعنی در برابر شوق و عشق تاب نمی‌آورد و از میان می‌رود.

هر که با دوستی سری دارد
گو دو دست از مراد خویش بشوی

هرکس با دوست و معشوقی سر و کاری دارد، باید از رسیدن به خواسته‌ها و آرزوهای شخصی خود چشم بپوشد.

تا گرفتار خم چوگانی
احتمالت ضرورت است چو گوی

تا زمانی که مانند گوی در خم چوگان عشق گرفتار و اسیر هستی، ناگزیر باید هر ضربه و رفتاری را تحمل کنی و تسلیم ارادهٔ چوگان‌دار باشی.

پادشاهان و گنج و خیل و حشم
عارفان و سماع و هایاهوی

پادشاهان با گنج‌ها و سپاهیان و خدمتکارانشان، و عارفان با سماع و شور و غوغای خود، هر یک سرگرم امور خویش‌اند و در این جهان هیاهویی برپاست.

سعدیا شور عشق می‌گوید
سخنانت نه طبع شیرین گوی

ای سعدی، شور و هیجان عشق است که سخن می‌گوید؛ این سخنان از طبع و ذوق شاعرانهٔ شیرین‌گویی تو سرچشمه نمی‌گیرد، بلکه از دلِ عاشق تو برمی‌خیزد.

هر کسی را نباشد این گفتار
عود ناسوخته ندارد بوی

هر کسی نمی‌تواند چنین سخنان عاشقانه و عارفانه‌ای بر زبان آورد؛ همان‌گونه که عود تا نسوزد، بوی خوش خود را آشکار نمی‌کند.