وقت آن آمد که خوش باشد کنار سبزه جوی

معنی بیت‌های شعر

وقت آن آمد که خوش باشد کنار سبزه جوی
گر سر صحرات باشد سروبالایی بجوی

اکنون زمان آن رسیده است که کنار جویباری سبز و خرم خوش بگذرانی؛ و اگر در صحرایی، به جست‌وجوی یاری بلندبالا و زیبارو باش.

ور به خلوت با دلارامت میسر می‌شود
در سرایت خود گل افشان است سبزی گو مروی

اگر خلوت کردن با یار دل‌آرامت برایت ممکن است، در خانه‌ی خود بمان و شادمانی کن؛ پس به سبزه‌زار و گلستان مرو.

ای نسیم کوی معشوق این چه باد خرم است
تا کجا بودی که جانم تازه می‌گردد به بوی

ای نسیمی که از کوی معشوق می‌آیی، چه باد فرح‌بخشی هستی! تا کنون کجا بودی که بویت جانم را تازه و شاداب می‌کند؟

مطربان گویی در آوازند و مستان در سماع
شاهدان در حالت و شوریدگان در های و هوی

گویی نوازندگان در حال نغمه‌سرایی‌اند، مستان در وجد و رقص‌اند، زیبارویان سرخوش و عاشقان شوریده در غوغا و فریادند.

ای رفیق آنچ از بلای عشق بر من می‌رود
گر به ترک من نمی‌گویی به ترک من بگوی

ای دوست، آنچه از رنج و گرفتاری عشق بر من می‌گذرد، اگر نمی‌توانی مرا به ترک عشق واداری، دست‌کم مرا از این حال و روز آگاه کن.

ای که پای رفتنت کند است و راه وصل تند
بازگشتن هم نشاید تا قدم داری بپوی

ای کسی که توان رفتنت اندک است و راه رسیدن به وصال دشوار و سریع می‌گذرد، تا وقتی توان گام برداشتن داری، بکوش و پیش برو؛ زیرا بازگشت نیز شایسته نیست.

گر ببینی گریه زارم ندانی فرق کرد
کآب چشم است این که پیشت می‌رود یا آب جوی

اگر گریه‌ی زار مرا ببینی، نمی‌توانی تشخیص دهی که آنچه پیش رویت روان است، اشک چشم من است یا آب جوی.

گوی را گفتند کای بیچاره سرگردان مباش
گوی مسکین را چه تاوان است چوگان را بگوی

به گوی گفتند: ای بیچاره، این‌قدر سرگردان و آواره نباش. اما گوی بیچاره چه گناهی دارد؟ این سخن را باید به چوگان گفت که او را پیوسته به این‌سو و آن‌سو می‌راند.

ای که گفتی دل بشوی از مهر یار مهربان
من دل از مهرش نمی‌شویم تو دست از من بشوی

ای کسی که به من گفتی دل از محبت آن یار مهربان بکن، من هرگز از مهر او دست نمی‌کشم؛ پس تو از من دست بشوی و مرا رها کن.

سعدیا عاشق نشاید بودن اندر خانقاه
شاهد بازی فراخ و زاهدان تنگ خوی

ای سعدی، عاشق بودن در خانقاه شایسته نیست؛ زیرا در آنجا مجال عشق و دلدادگی اندک است و زاهدان، تنگ‌نظر و سخت‌گیرند.